Từ những vòng xòe truyền thống ở Mường So đến các điệu đại xòe tại Than Uyên, nghệ thuật Xòe Thái ở Lai Châu không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc mà còn thể hiện sức sống của di sản trong đời sống đương đại. Việc bảo tồn, trao truyền và phát huy di sản đang mở ra hướng đi mới cho phát triển du lịch văn hóa bền vững.
Trong đời sống văn hóa của đồng bào Thái ở Lai Châu, nghệ thuật Xòe Thái không đơn thuần là một hình thức múa dân gian mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, sự gắn bó cộng đồng và những quan niệm nhân sinh được trao truyền qua nhiều thế hệ. Từ không gian văn hóa Mường So đến những vòng đại xòe ở Than Uyên, di sản đang tiếp tục được gìn giữ và phát huy, góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho văn hóa vùng Tây Bắc.
Điệu múa Xòe của đồng bào Thái. (Ảnh: Báo Văn hóa)
Mường So, vùng đất thuộc huyện Phong Thổ trước đây, được xem là một trong những không gian văn hóa tiêu biểu của người Thái trắng ở Lai Châu. Tại đây, Xòe Thái hiện diện trong các dịp lễ hội, ngày vui và sinh hoạt cộng đồng, đặc biệt là lễ hội Nàng Han – sự kiện truyền thống gắn với truyền thuyết về nữ anh hùng có công bảo vệ quê hương. Khi tiếng trống, tiếng chiêng vang lên, người dân cùng nắm tay tạo thành vòng xòe, thể hiện tinh thần đoàn kết, lòng biết ơn tiền nhân và khát vọng về cuộc sống bình yên, no ấm.
Giá trị của nghệ thuật xòe còn được thể hiện qua sự kết hợp hài hòa giữa động tác múa, âm nhạc, trang phục và phong tục truyền thống. Những phụ nữ Thái trong trang phục áo cóm, váy dài, cùng các bước chuyển động uyển chuyển đã tạo nên nét đẹp mềm mại, thanh lịch đặc trưng. Trong khi đó, tại Than Uyên, những vòng đại xòe quy mô lớn trong các hoạt động lễ hội và giao lưu văn hóa lại làm nổi bật tính cộng đồng, sự gắn kết và niềm tự hào bản sắc dân tộc.
Dập dìu điệu xòe. (Ảnh: Báo Văn hóa)
Dù được thực hành trong những không gian khác nhau, Xòe Thái vẫn có sự thống nhất trong các giá trị cốt lõi. Tiêu biểu là xòe vòng, hình thức nghệ thuật thể hiện rõ tinh thần cộng đồng thông qua những bàn tay nắm chặt và nhịp bước đồng đều. Bên cạnh đó, các hình thức xòe sử dụng khăn và đạo cụ truyền thống cũng góp phần làm phong phú ngôn ngữ nghệ thuật, phản ánh sự khéo léo và quan niệm thẩm mỹ của đồng bào Thái.
Tháng 12.2021, nghệ thuật Xòe Thái của Việt Nam chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Lai Châu là một trong bốn tỉnh có cộng đồng thực hành di sản được ghi nhận trong hồ sơ đề cử, cùng với Điện Biên, Sơn La và Yên Bái theo địa giới tại thời điểm ghi danh. Sự kiện này không chỉ khẳng định giá trị của di sản mà còn đặt ra trách nhiệm lớn hơn trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.
Hình ảnh đẹp trong đời sống lao động của đồng bào dân tộc Thái ở xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu. (Ảnh: Báo Văn hóa)
Tại các bản làng người Thái ở Mường So, Phong Thổ, Than Uyên và nhiều địa bàn khác, các nghệ nhân, người cao tuổi vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc truyền dạy điệu xòe cho thế hệ trẻ. Quá trình trao truyền không chỉ dừng lại ở động tác, nhịp bước mà còn bao gồm những tri thức về phong tục, ý nghĩa và không gian thực hành di sản.
Hình ảnh phụ nữ Thái trong Lễ hội Cốm Co Giàng lần thứ I năm 2026, xã Pắc Ta, tỉnh Lai Châu. (Ảnh: Báo Văn hóa)
Cùng với bảo tồn, Lai Châu có nhiều điều kiện phát triển du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm văn hóa. Tại Mường So, kiến trúc nhà sàn, trang phục, ẩm thực bản địa, lễ hội Nàng Han và nghệ thuật xòe có thể tạo nên những sản phẩm du lịch đặc trưng. Trong khi đó, tại Pắc Ta, các hoạt động giao lưu văn hóa và vòng đại xòe trong Lễ hội Cốm Co Giàng lần thứ I năm 2026 góp phần quảng bá hình ảnh địa phương.
Tuy nhiên, phát triển du lịch dựa trên di sản cần đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm, bảo đảm người dân được tham gia tổ chức, giới thiệu và hưởng lợi từ các hoạt động khai thác văn hóa. Việc tư liệu hóa các sắc thái xòe, hỗ trợ nghệ nhân truyền dạy và duy trì không gian sinh hoạt văn hóa thường xuyên cũng là những nhiệm vụ cần được chú trọng.
Nghệ thuật Xòe Thái trong ngày lễ Tết Độc Lập ở xã Than Uyên, tỉnh Lai Châu. (Ảnh: Báo Văn hóa)
Từ Mường So đến Than Uyên, những vòng xòe vẫn tiếp tục nối dài trong đời sống đồng bào Thái. Khi di sản được trao truyền bằng chính sự tham gia tự nguyện và niềm tự hào của cộng đồng, Xòe Thái không chỉ lưu giữ ký ức bản mường mà còn trở thành nguồn lực văn hóa quan trọng cho sự phát triển bền vững của Lai Châu.
