Giữa không gian những ngôi tháp cổ nghìn năm tuổi, tiếng trống Ginăng, tiếng kèn Saranai cùng những điệu múa truyền thống đang tạo nên sức sống mới cho Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn. Không chỉ làm phong phú trải nghiệm tham quan, nghệ thuật dân gian Chăm còn mở ra cách tiếp cận gần gũi hơn với những giá trị văn hóa được cộng đồng gìn giữ và trao truyền.
Giữa không gian trầm mặc của những ngôi tháp cổ nghìn năm tuổi, tiếng trống Ginăng, tiếng kèn Saranai cùng những điệu múa truyền thống đang tạo nên sức sống mới cho Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn. Không chỉ làm phong phú hành trình tham quan, nghệ thuật dân gian Chăm còn mở ra cánh cửa để du khách khám phá chiều sâu văn hóa của vùng đất này.
Trong chương trình nghệ thuật Âm vang Mỹ Sơn, tiết mục Dòng chảy thời gian gây ấn tượng với hình ảnh các vũ công đội lu trên đầu, khéo léo giữ thăng bằng qua từng bước chuyển động. Từ vật dụng quen thuộc trong đời sống, chiếc lu trở thành đạo cụ nghệ thuật, thể hiện sự tinh tế và khả năng biểu đạt của múa Chăm. Bên cạnh đó, làn điệu dân ca Ponai gửi gắm ước vọng về mùa màng thuận lợi, cuộc sống đủ đầy; các điệu Pì-zền (múa chim công), Pa-tra (múa hoàng tử) lại tái hiện những hình tượng đặc trưng thông qua thế tay, dáng đứng và nhịp bước.
Sức hấp dẫn của nghệ thuật Chăm còn đến từ hệ thống nhạc cụ truyền thống. Trống Ginăng, trống Baranưng và kèn Saranai tạo nên những thanh âm đặc trưng, dẫn dắt nhịp điệu và chuyển động của vũ công. Mỗi loại nhạc cụ mang cấu tạo, cách sử dụng và sắc thái âm thanh riêng, góp phần tạo nên bản sắc của nghệ thuật biểu diễn Chăm. Những điệu múa, làn điệu gắn với tín ngưỡng và các lễ hội như Katê, Rija Nagar cũng phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa nghệ thuật với đời sống tinh thần cộng đồng.
Biểu diễn nghệ thuật dân gian Chăm tại Mỹ Sơn. (Ảnh: Báo Văn hóa)
Theo ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý Di sản Văn hóa thế giới Mỹ Sơn (BQL Mỹ Sơn), những năm qua, đơn vị từng bước đưa nghệ thuật dân gian Chăm vào hoạt động phục vụ khách tham quan. Lịch biểu diễn hiện được bố trí năm suất tại Nhà biểu diễn, hai suất ở khu tháp G và hai khung giờ hát dân ca tại dốc tháp H. Trong đó, chương trình Âm vang Mỹ Sơn được duy trì định kỳ vào ngày 15 hằng tháng, bên cạnh các chương trình Đêm Mỹ Sơn huyền thoại và Sắc màu di sản.
Các tiết mục được xây dựng trên cơ sở sưu tầm, phục dựng và sáng tạo từ chất liệu dân gian, kết hợp âm nhạc, vũ đạo, trang phục và đạo cụ truyền thống. Song song với hoạt động biểu diễn, BQL Mỹ Sơn tiếp tục khảo sát, sưu tầm các làn điệu, nghi lễ và điệu múa, phối hợp với nghệ nhân, nhà nghiên cứu nhằm bổ sung chất liệu cho những chương trình mới. Đây cũng là cơ hội để nghệ nhân, nhạc công và thế hệ trẻ duy trì thực hành, trao truyền những kỹ năng nghệ thuật truyền thống.
Bên cạnh thưởng thức nghệ thuật, du khách còn có thể trải nghiệm dệt thổ cẩm, chuốt gốm Chăm, chằm nón lá và khám phá ẩm thực Chăm – Việt. Hệ thống thuyết minh tự động với 40 mã QR bằng tám ngôn ngữ, dịch vụ tham quan thực tế ảo và bán vé trực tuyến cũng góp phần nâng cao chất lượng trải nghiệm tại khu di sản.
Biểu diễn nghệ thuật dân gian Chăm tại Mỹ Sơn. (Ảnh: Báo Văn hóa)
Đáng chú ý, Đề án phát triển du lịch Mỹ Sơn giai đoạn 2025-2030 do BQL Mỹ Sơn xây dựng chú trọng phát triển các sản phẩm văn hóa phi vật thể và trải nghiệm về đêm. Trong đó, Đêm Mỹ Sơn huyền thoại được định hướng kết nối với ẩm thực, chợ phiên, làng nghề và trò chơi dân gian Chăm – Việt; đồng thời tổ chức hoạt động thường niên dịp lễ Katê trong tháng 10 dương lịch và phát triển các tour tìm hiểu văn hóa bản địa.
Những năm gần đây, lượng khách đến Mỹ Sơn tăng trung bình trên 10%, trong đó khách quốc tế chiếm tỉ trọng lớn. Đây là điều kiện thuận lợi để nghệ thuật Chăm được giới thiệu rộng rãi hơn đến bạn bè quốc tế. Tuy nhiên, giá trị lâu dài của những hoạt động này không chỉ nằm ở sức hấp dẫn du lịch mà còn ở khả năng duy trì không gian thực hành, bảo đảm cộng đồng tiếp tục là chủ thể gìn giữ di sản.
Giữa miền tháp cổ, một điệu múa, một tiếng trống hay lời ca dân gian có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành trình khám phá văn hóa Chăm. Khi những thanh âm truyền thống tiếp tục vang lên trong đời sống hôm nay, Mỹ Sơn không chỉ hiện diện như một quần thể kiến trúc cổ mà còn là không gian văn hóa sống động, nơi di sản được kết nối, trao truyền và lan tỏa qua từng thế hệ.
