Từ tiếng chiêng Mường vang lên giữa ruộng bậc thang đến kỹ thuật dệt hoa văn cạp váy được truyền dạy bên khung cửi, Phú Thọ đang mở rộng không gian thực hành di sản, đưa cộng đồng và thế hệ trẻ trở thành chủ thể gìn giữ văn hóa truyền thống.
Ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc xã Cao Phong năm 2026, với chủ đề “Bản sắc hội tụ – Sức sống vươn xa”. (Ảnh: UBND xã Cao Phong)
Một bộ chiêng được mang ra hòa tấu, một khung cửi được đưa vào buổi truyền nghề – những hoạt động ấy bắt đầu từ chính những người còn biết và đang thực hành di sản. Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Phú Thọ tổ chức chuỗi hoạt động tại nhiều địa phương, đồng thời đặt yêu cầu duy trì những mô hình phù hợp sau đợt hưởng ứng.
Từ ngày hội địa phương đến không gian trải nghiệm di sản
Ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc xã Cao Phong năm 2026 thu hút lượng lớn người dân, du khách tham gia. (Ảnh: UBND xã Cao Phong)
Giữa tháng 10/2026, Ngày hội Văn hóa, Thể thao các dân tộc xã Cao Phong với chủ đề “Bản sắc hội tụ – Sức sống vươn xa” diễn ra tại thôn Mừng. Điểm nhấn là màn hòa tấu chiêng Mường kết hợp trình diễn trang phục truyền thống của 200 nghệ nhân trên những thửa ruộng bậc thang. Cùng với đó, người dân và du khách được giao lưu văn nghệ, tìm hiểu văn hóa Mường, tham gia các trò chơi dân gian như ném còn, kéo co, bắn nỏ.
Ngày hội cho thấy di sản có sức sống khi được thực hành trong không gian cộng đồng, với người dân trực tiếp trình diễn và giới thiệu những giá trị họ am hiểu. Hoạt động cũng gắn bảo tồn văn hóa với quảng bá hình ảnh địa phương và phát triển du lịch.
Du khách tham quan Bảo tàng Hùng Vương. (Ảnh: Bảo tàng Hùng Vương tỉnh Phú Thọ)
Trên quy mô toàn tỉnh, Phú Thọ kết nối Ngày Văn hóa Việt Nam với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Tuần Văn hóa – Đại đoàn kết dân tộc, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11. Các hoạt động tập trung tại Việt Trì, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Khu di tích lịch sử Đền Hùng và được triển khai rộng khắp ở cơ sở. Mỗi địa phương lựa chọn ít nhất một hoạt động, sản phẩm hoặc không gian văn hóa tiêu biểu để giới thiệu, đồng thời xây dựng mô hình tiếp tục duy trì sau tuần lễ.
Tại xã Mường Bi, các hoạt động hướng tới sưu tầm, trình diễn nét văn hóa Mường cổ. Xã Tân Lạc lựa chọn nghệ thuật tạo hoa văn cạp váy của người Mường làm nội dung giới thiệu, kết hợp truyền dạy tại cộng đồng. Bảo tàng Hùng Vương ở Việt Trì cũng dự kiến tổ chức trưng bày văn hóa các dân tộc và hoạt động trải nghiệm chiêng, đuống, nghề dệt truyền thống, mở thêm cơ hội tiếp cận di sản cho học sinh, sinh viên.
Cạp váy Mường và bài toán giữ nghề lâu dài
Ở Tân Lạc, nghệ nhân Bùi Thị Mỉa học dệt từ năm 12 tuổi, được bà và mẹ truyền nghề. Tạo hoa văn trên cạp váy đòi hỏi sự tỉ mỉ; chỉ cần lệch vài sợi, hình dệt có thể thay đổi. Kinh nghiệm ấy không thể chỉ truyền qua lời kể mà cần được hướng dẫn trực tiếp trên khung cửi.
Tháng 2/2026, “Nghệ thuật tạo hoa văn cạp váy của người Mường” được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Cùng với niềm tự hào, việc duy trì nghề vẫn đặt ra bài toán sinh kế. Nghệ nhân Bùi Thị Mỉa cho rằng người dân cần sống được bằng nghề thì mới có thể giữ nghề và truyền lại cho con cháu.
Hợp tác xã Dệt thổ cẩm truyền thống và dịch vụ tổng hợp Đông Lai. (Ảnh: Hoàng Hưng – HNDT Phú Thọ)
Tại địa phương, Hợp tác xã Dệt thổ cẩm truyền thống và dịch vụ tổng hợp Đông Lai tập hợp những người làm nghề, tổ chức sản xuất và tìm đầu ra cho sản phẩm. Đây cũng là điều kiện để người trẻ quan sát, học từng công đoạn và từng bước thực hành.
Từ một buổi trình diễn đến quá trình học nghề là quãng đường dài. Bởi vậy, giá trị của chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam không chỉ nằm ở số lượng sự kiện, mà còn ở khả năng tạo cơ hội để người trẻ trở lại với di sản, được chỉ dẫn và tiếp tục thực hành. Khi không gian truyền dạy gắn với cộng đồng và sinh kế, di sản mới có thêm điều kiện hiện diện bền vững trong đời sống.
