Giữa không gian xanh thẳm của Măng Đen, nơi những cánh rừng vẫn ngày đêm ngân vang tiếng gió, người Mơ Nâm vẫn âm thầm gìn giữ một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc: nghề tạc tượng gỗ truyền thống. Không cầu kỳ về kỹ thuật hay trau chuốt đến từng chi tiết như nhiều dòng điêu khắc khác, tượng gỗ Mơ Nâm gây ấn tượng bởi sự chân thật, gần gũi và khả năng kể chuyện bằng những hình khối mộc mạc.
Vườn tượng gỗ Măng Đen (Ảnh: Lữ hành Việt Nam)
Mỗi bức tượng là một lát cắt của đời sống bản làng. Đó có thể là hình ảnh người đàn ông lên rẫy, người phụ nữ giã gạo, những buổi săn bắt giữa núi rừng hay cảnh cộng đồng quây quần bên tiếng cồng chiêng và ché rượu cần. Thông qua những hình tượng giản dị ấy, người Mơ Nâm tái hiện cả một thế giới văn hóa gắn bó mật thiết với thiên nhiên, lao động và đời sống cộng đồng.
Ảnh: Vietnamnet.vn
Điều làm nên nét riêng của tượng gỗ Mơ Nâm là sự khác biệt trong quan niệm sử dụng. Nếu ở nhiều cộng đồng Tây Nguyên, tượng gỗ thường gắn với không gian nhà mồ và các nghi lễ liên quan đến người đã khuất, thì với người Mơ Nâm, tượng gỗ hiện diện ngay trong đời sống thường ngày. Những pho tượng được đặt trước nhà ở, nhà rông hoặc xuất hiện trong các lễ hội cộng đồng như một biểu tượng của sự gắn kết và niềm tin tâm linh.
Không chỉ phản ánh sinh hoạt đời thường, tượng gỗ còn mang ý nghĩa thiêng liêng trong đời sống tinh thần của người Mơ Nâm. Trong các dịp lễ hội truyền thống, những bức tượng nhỏ được sử dụng như vật kết nối giữa con người với tổ tiên, gửi gắm ước vọng về mùa màng thuận lợi, cuộc sống no đủ và sự bình yên của buôn làng. Vì thế, mỗi tác phẩm không đơn thuần là sản phẩm thủ công mà còn chứa đựng những lớp nghĩa văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Từ một khúc gỗ thô sơ, người nghệ nhân dùng rìu, dao và đục để tạo nên hình hài cho tác phẩm. Không có bản vẽ hay khuôn mẫu cố định, quá trình sáng tác phụ thuộc phần lớn vào trí nhớ, kinh nghiệm và cảm nhận của người thợ. Chính điều đó khiến mỗi bức tượng đều mang một dấu ấn riêng, phản ánh góc nhìn và cảm xúc của người tạo tác.
Vườn tượng gỗ Măng Đen (Ảnh: Măng Đen trip)
Trong bối cảnh đời sống hiện đại đang làm thay đổi nhiều giá trị truyền thống, nghề tạc tượng gỗ của người Mơ Nâm cũng đứng trước không ít thách thức. Số lượng nghệ nhân am hiểu kỹ thuật và ý nghĩa văn hóa của từng loại tượng không còn nhiều. Tuy nhiên, tại các làng ở Măng Đen, nhiều người vẫn kiên trì truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ như một cách gìn giữ bản sắc của dân tộc mình. Sự trao truyền ấy không chỉ giúp bảo tồn một nghề thủ công truyền thống mà còn góp phần nuôi dưỡng niềm tự hào văn hóa trong cộng đồng. Khi những người trẻ tiếp tục cầm đục, cầm dao để tạo nên những pho tượng mới, cũng là lúc ký c của cha ông được tiếp nối bằng một hình thức sống động và gần gũi nhất.
Vườn nghệ thuật Măng Đen
Ngày nay, cùng với sự phát triển của du lịch cộng đồng tại Măng Đen, tượng gỗ Mơ Nâm đang có thêm cơ hội để đến gần hơn với công chúng. Nhiều du khách tìm đến không chỉ để ngắm nhìn các tác phẩm điêu khắc dân gian mà còn để hiểu hơn về đời sống, phong tục và thế giới tinh thần của cư dân bản địa. Giữa nhịp sống hiện đại đầy đổi thay, những bức tượng gỗ vẫn lặng lẽ hiện diện như những người kể chuyện của núi rừng. Qua từng đường đục mộc mạc, chúng kể về lao động, lễ hội, tình yêu quê hương và khát vọng gìn giữ cội nguồn của người Mơ Nâm. Đó cũng chính là giá trị bền vững nhất của loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo này.
