Bước chuyển mình từ danh hiệu quốc tế thứ ba

Việc Hội đồng Điều phối quốc tế Chương trình Con người và Sinh quyển của UNESCO (MAB-ICC) phê duyệt hồ sơ của Phong Nha – Kẻ Bàng tại Paraguay đã đánh dấu việc vùng đất này chính thức gia nhập Mạng lưới các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới. Đây là phần thưởng danh giá thứ ba mà UNESCO trao tặng cho Phong Nha – Kẻ Bàng, sau hai lần công nhận Di sản thiên nhiên thế giới vào các năm 2003 và 2015.

Khác với danh hiệu Di sản thiên nhiên thế giới vốn tập trung sâu vào các giá trị toàn cầu về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học, danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới lại đề cao mối quan hệ cộng sinh, hài hòa giữa con người và hệ sinh thái xung quanh. Đây cũng là tư tưởng cốt lõi mà Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB) của UNESCO đang thúc đẩy trên toàn cầu.

Mô hình này không hướng tới việc "đóng cửa" để bảo tồn cực đoan, mà tập trung vào việc kiến tạo các phương thức phát triển bền vững, cải thiện đời sống người dân bản địa, thúc đẩy nghiên cứu khoa học cũng như giáo dục môi trường và kinh tế xanh.

Một khu vực trong vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Nguồn: VOV) 

Theo ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, chứng nhận mới từ UNESCO là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực kiên trì của Việt Nam trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Với quy mô hơn 515.000 ha bao gồm các vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp – nơi có hơn 159.000 cư dân sinh sống – Phong Nha – Kẻ Bàng giờ đây không chỉ là câu chuyện của những cánh rừng nguyên sinh hay hang động kỳ vĩ, mà còn là câu chuyện về sinh kế và sự gắn bó của con người với thiên nhiên.

Biến tài nguyên thiên nhiên thành sinh kế bền vững cho người dân

Được mệnh danh là "vương quốc hang động", Phong Nha – Kẻ Bàng đồng thời sở hữu một trong những hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi đặc trưng nhất Đông Nam Á. Nơi đây đang che chở cho hàng ngàn loài động, thực vật quý hiếm, bao gồm nhiều loài đặc hữu có nguy cơ tuyệt chủng cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Sinh vật sách đỏ ở vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Nguồn: Báo Lao động)

Dẫu vậy, việc bảo tồn cần phải đi đôi với phát triển. Lãnh đạo Ban quản lý VQG cho biết, danh hiệu mới sẽ là bệ phóng để địa phương tối ưu hóa công tác quản lý tài nguyên, đồng thời tạo đột phá cho các mô hình du lịch sinh thái. Mục tiêu lớn nhất là giúp cư dân tại vùng đệm và vùng chuyển tiếp nâng cao thu nhập, biến họ từ những đối tượng thụ hưởng thụ động trở thành những người trực tiếp tham gia và có lợi ích từ việc giữ rừng. Điều này cũng góp phần tăng cường liên kết vùng, thúc đẩy hành lang kinh tế Đông – Tây của địa phương.

Thực tế chứng minh, trong những năm qua, hàng loạt sản phẩm du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng xung quanh vùng di sản đã phát triển mạnh mẽ. Thay vì khai thác lâm sản trái phép, nhiều người dân đã chủ động chuyển đổi sang làm dịch vụ lưu trú, vận chuyển, hướng dẫn viên hoặc kinh doanh đặc sản bản địa. Khi rừng mang lại nguồn thu ổn định, chính người dân sẽ trở thành những "người gác rừng" đắc lực và tự nguyện nhất.

Khát vọng vươn tầm thành trung tâm nghiên cứu xanh của khu vực

Sở dĩ hồ sơ của Phong Nha – Kẻ Bàng nhận được sự đồng thuận và đánh giá rất cao từ các chuyên gia quốc tế nhờ vào hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi độc đáo, mức độ đa dạng sinh học vượt trội cùng phương án kết nối hài hòa giữa bảo tồn và phát triển kinh tế.

Danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới hứa hẹn sẽ mở ra cánh cửa lớn cho Phong Nha – Kẻ Bàng trong việc thúc đẩy hợp tác quốc tế, thu hút các dự án nghiên cứu khoa học và trao đổi kinh nghiệm quản lý lâm nghiệp toàn cầu. Trong tương lai gần, nơi đây được kỳ vọng trở thành trung tâm nghiên cứu trọng điểm về đa dạng sinh học và địa chất hang động của khu vực, giúp nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ bảo tồn thế giới.

Hành trình mới của Phong Nha – Kẻ Bàng không chỉ là bảo lại những giá trị vô giá cho thế hệ tương lai, mà còn là minh chứng cho một mô hình phát triển lý tưởng: Nơi con người và thiên nhiên cùng đồng hành, cùng phát triển. Danh hiệu của UNESCO vừa là niềm tự hào, vừa là sứ mệnh thúc đẩy Phong Nha – Kẻ Bàng trở thành biểu tượng xanh, hài hòa của thế kỷ XXI.

Du khách khám phá vẻ đẹp kỳ bí của động Phong Nha (Nguồn: Tạp chí Việt Nam hương sắc)