Ngày 1/10/2009, Ca trù của Việt Nam được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Đây là dấu mốc quốc tế quan trọng, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục gìn giữ, truyền dạy và phát huy một loại hình nghệ thuật truyền thống giàu giá trị của Việt Nam.
Dấu mốc UNESCO ghi danh Ca trù
Ngày 1/10/2009, tại Abu Dhabi (Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất), Ủy ban Liên Chính phủ Công ước UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể đã quyết định ghi danh Ca trù vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Đây là một trong những dấu mốc quan trọng trong hành trình bảo tồn và quảng bá Ca trù ở phạm vi quốc tế.
Hát ca trù – Nét đẹp văn hoá phi vật thể cần được bảo vệ của Việt Nam (Ảnh: Báo Văn Hoá)
Theo UNESCO, Ca trù là một loại hình nghệ thuật hát thơ phức hợp, sử dụng lời ca được sáng tác theo những thể thơ truyền thống của Việt Nam. Một nhóm Ca trù thường gồm ba người biểu diễn: ca nương với kỹ thuật hát đặc biệt và tiếng phách, kép đàn sử dụng đàn đáy và người đánh trống chầu. Một số hình thức trình diễn còn kết hợp với múa.
Một tiết mục biểu diễn Ca trù của 3 ca nương CLB Ca trù Thăng Long ở đền Quan Đế, Hà Nội (Ảnh: Tất Sơn/VNP)
Ca trù từng hiện diện trong nhiều không gian và phục vụ những mục đích xã hội khác nhau, từ hát thờ, hát giải trí, hát trong cung đình đến hát thi. UNESCO ghi nhận di sản có tới 56 thể cách hoặc làn điệu, cho thấy sự phong phú về âm nhạc và nghệ thuật của loại hình này.
Bảo tồn một di sản giàu giá trị
Du khách nước ngoài tìm hiểu về nghệ thuật Ca trù tại canh hát đền Quan Đế, Hà Nội (Ảnh: Tất Sơn/VNP)
Việc Ca trù được đưa vào Danh sách cần được bảo vệ khẩn cấp xuất phát từ những thách thức đối với sức sống của di sản. Theo UNESCO, chiến tranh và sự thiếu quan tâm trong thế kỷ XX từng khiến Ca trù suy giảm; số lượng nghệ nhân ngày càng ít và tuổi đời của những người thực hành cao cũng đặt ra nguy cơ mai một.
Du khách nghe CLB Ca trù Thăng Long giới thiệu về nghệ thuật Ca trù trước khi xem biểu diễn (Ảnh: Tất Sơn/VNP)
Từ khi được ghi danh, việc bảo tồn Ca trù được đặt trong yêu cầu tăng cường truyền dạy, duy trì không gian thực hành và trao truyền các kỹ năng, bài bản cho thế hệ trẻ. UNESCO cũng yêu cầu các quốc gia có di sản trong Danh sách cần bảo vệ khẩn cấp định kỳ báo cáo về tình hình bảo vệ di sản. Việt Nam đã thực hiện các đợt báo cáo vào các năm 2013, 2017, 2021 và 2025; báo cáo tiếp theo dự kiến vào năm 2029.
Việt Nam đã xuất bản nhiều cuốn sách giới thiệu về nghệ thuật Ca trù đến du khách trong và ngoài nước. (Ảnh: Tất Sơn/VNP)
Sau hơn 15 năm được UNESCO ghi danh, Ca trù vẫn nằm trong Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Dấu mốc ngày 1/10/2009 vì thế không chỉ khẳng định giá trị của Ca trù mà còn nhắc nhớ trách nhiệm bảo tồn một di sản đang được trao truyền qua tiếng hát, tiếng phách, tiếng đàn đáy và những không gian văn hóa truyền thống.
