Thông qua hình thức trò chuyện văn hóa kết hợp với biểu diễn âm nhạc thực địa trực tiếp, “Tơ đồng hậu tổ – Di sản và tiếp nối” đã đưa khán giả ngược dòng thời gian để nhìn lại toàn bộ quá trình phôi thai, định hình và phát triển rực rỡ của nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ. Chương trình khắc họa sâu sắc vai trò cốt lõi của các thế hệ nhạc sư, nghệ nhân trong việc giữ gìn và bảo tồn nguyên vẹn hệ thống bài bản tài tử qua nhiều biến động thăng trầm của lịch sử.
Tại phần tọa đàm giao lưu, các diễn giả có uy tín trong giới nghiên cứu và thực hành cổ nhạc gồm nhạc sĩ Kiều Tấn, NSƯT Huỳnh Khải, NNƯT Huỳnh Hữu Trí và ThS. Nguyễn Văn Hoàng đã công bố, chia sẻ nhiều nguồn tư liệu quý hiếm cùng những câu chuyện thâm trầm liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp của các vị nhạc sư tiền bối như Cao Hoài Sang, Cao Quỳnh Cư, Cao Quỳnh Diêu và Nguyễn Văn Thinh.
Các diễn giả giao lưu, kể chuyện di sản Đờn ca tài tử (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Theo phân tích của NSƯT Huỳnh Khải, một chi tiết lịch sử vô cùng đắt giá là trong hồ sơ quốc gia trình UNESCO ghi danh Đờn ca tài tử Nam Bộ là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, có tới 8 trên tổng số 20 bài ca căn bản là bản ký âm của nhạc sư Cao Hoài Sang. Dữ liệu này là minh chứng đanh thép cho thấy tầm vóc và những đóng góp không thể thay thế của ông đối với nền móng cổ nhạc Nam Bộ.
Dưới góc nhìn văn hóa học, Th.S Nguyễn Văn Hoàng khẳng định việc tìm hiểu sâu về cuộc đời các vị hậu tổ cổ nhạc không đơn thuần là hành vi nhìn lại lịch sử nghệ thuật thuần túy, mà còn góp phần giải mã một cách khoa học các giá trị văn hóa bản địa, thứ phù sa tinh thần đã nuôi dưỡng nếp sống, tâm hồn của người dân Nam Bộ qua nhiều thế hệ. Tiếp lời, NNND Thanh Tuyết xúc động bộc bạch: “Nếu không có lớp nghệ nhân tiền bối âm thầm gìn giữ bài bản tài tử, truyền nghề và lưu giữ tư liệu, chúng ta khó có thể hình dung được diện mạo phong phú của âm nhạc tài tử miền Nam ngày hôm nay”.
Một trong những tiêu điểm gây bất ngờ và xúc động nhất cho toàn bộ khán giả có mặt tại đường sách chính là phần phục dựng trích đoạn màn 1 của vở tuồng cải lương kinh điển “Lục Vân Tiên”. Đây là tác phẩm do chính nhạc sư Cao Hoài Sang soạn lời và được nhạc sư Cao Quỳnh Cư trực tiếp dàn dựng từ năm 1923.
Phần phục dựng trích đoạn màn 1 tuồng cải lương "Lục Vân Tiên" (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Từ các nguồn tư liệu gốc được bảo tồn nguyên vẹn qua hơn một thế kỷ, ê-kíp thực hiện đã tái hiện thành công hình thức “Ca ra bộ độc thoại” trên sân khấu. Đây là một hình thái diễn xướng sơ khai, được giới chuyên môn công nhận là viên gạch đầu tiên, tiền thân đặt nền móng cho sự ra đời của nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ vào đầu thế kỷ XX.
Phần biểu diễn đặc sắc này do NNND Thanh Tuyết trực tiếp làm đạo diễn và chỉ đạo nghệ thuật, với sự tham gia diễn xuất, hòa giọng của hai tài tử ca trẻ tuổi Lê Hữu Vũ, Bùi Kha Duy cùng ban nhạc tài tử danh tiếng. Theo đại diện từ Ban Tổ chức, để có được vài mươi phút thăng hoa trên sân khấu tối nay, toàn bộ ê-kíp đã phải trải qua một hành trình bền bỉ suốt gần 10 năm ròng rã để sưu tầm, nghiên cứu tài liệu và hiệu đính các bản nhạc cổ.
NNND Thanh Tuyết biểu diễn tại chương trình (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Bên cạnh sự xuất hiện của các cây đại thụ trong làng tài tử, sự hiện diện và hưởng ứng của nhiều tài tử trẻ tuổi đã đem lại một tín hiệu lạc quan cho việc lưu truyền di sản. TS. Trần Văn Đại Lợi, người đảm nhận vai trò dẫn dắt chương trình, chia sẻ niềm trăn trở: “Điều khiến tôi trăn trở nhiều năm nay là làm sao để lớp trẻ hiểu rằng cổ nhạc không hề xa cách. Trong từng câu ca, tiếng đờn đều có đời sống, đạo lý của ông cha. Khi người trẻ thật sự lắng nghe, các em sẽ tìm thấy sự đồng cảm”.
Không gian mở tại Đường Sách TP.HCM trong đêm hội đã thu hút hàng trăm khán giả tham gia, trong đó chiếm phần lớn là các bạn sinh viên và du khách nước ngoài. Nhiều khán giả bày tỏ sự hào hứng và đánh giá cao hình thức tiếp cận này, bởi việc kết hợp giữa kể chuyện văn hóa và biểu diễn minh họa trực quan đã giúp Đờn ca tài tử và cải lương trở nên vô cùng gần gũi, dễ thấu cảm. Sự kiện đã mở ra một không gian giao lưu học thuật lẫn thực hành nghệ thuật đầy cảm xúc giữa các nhà nghiên cứu, đội ngũ nghệ nhân kỳ cựu và đông đảo công chúng mến mộ cổ nhạc, đặc biệt là thế hệ trẻ và du khách quốc tế.
Chương trình gợi nhớ không gian văn hóa Nam Bộ xưa, thu hút đông đảo công chúng (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Việc chủ động đưa một chương trình nghệ thuật truyền thống có chiều sâu nghiên cứu vào khuôn khổ một sự kiện cộng đồng như Ngày hội Sách và Văn hóa Đêm được xem là một thể nghiệm thành công trong việc kết nối di sản quốc gia với các chuỗi hoạt động văn hóa đô thị, phát triển văn hóa đọc và kích cầu du lịch bền vững. Giữa bối cảnh nghệ thuật truyền thống đang phải đối mặt với nhiều áp lực cạnh tranh khốc liệt từ dòng chảy giải trí công nghệ, những không gian trải nghiệm và tương tác thực tế như “Tơ đồng hậu tổ” chính là chìa khóa vàng để mở rộng biên độ tiếp cận, giúp di sản trăm năm của cha ông tiếp tục mạch sống bất tận trong lòng công chúng đương đại.
