Nghề làm bánh cuốn Thanh Trì trở thành di sản quốc gia

Ngày 18/3, tại phường Vĩnh Hưng, Hà Nội đã diễn ra lễ công bố Quyết định ghi danh nghề làm bánh cuốn Thanh Trì vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây được xem là cột mốc quan trọng, đánh dấu bước chuyển mình của một nghề truyền thống từ đời sống dân dã sang không gian di sản sau quãng thời gian dài gìn giữ và truyền đời. 

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hồ An Phong trao quyết định ghi danh nghề làm bánh cuốn Thanh Trì vào danh mục Quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể (Ảnh: Bộ VHTTDL)

Bánh cuốn Thanh Trì từ lâu đã mặc định trong tâm trí người yêu Hà Nội như một biểu tượng của sự thanh nhã. Không cầu kỳ nhân thịt hay mộc nhĩ, giá trị của lá bánh nằm ở sự “tối giản thượng lưu”. Để tạo ra những lớp bánh mỏng tang, mướt mềm và trắng trong như lụa, người thợ làng Thanh Trì phải trải qua một quy trình nghiêm ngặt từ khâu chọn gạo, xay bột đến kỹ thuật tráng bánh điêu luyện trên màn vải hơi nước.

Mỗi lá bánh khi nhấc ra khỏi nồi tráng đều mang theo hương thơm dịu nhẹ của gạo mới, được thoa một lớp mỡ hành vàng óng, bóng bẩy mà không ngấy. Tuy nhiên, linh hồn thực sự của món ăn lại nằm ở bát nước chấm. Sự khéo léo trong cách pha chế nước chấm sao cho đủ vị chua, cay, mặn, ngọt mà vẫn thanh tao, đôi khi thoảng hương cà cuống nồng nàn chính là bí truyền được truyền lại qua bao thế hệ. Đó không chỉ là kỹ năng, mà là tri thức dân gian đã được tích lũy và gạn lọc qua hàng trăm năm lịch sử.

Bánh cuốn Thanh Trì kết tinh tri thức văn hóa ẩm thực của người Hà Nội (Ảnh: Sưu tầm)

Với nhiều người Hà Nội xưa, bánh cuốn Thanh Trì là một phần của ký ức thị giác và thính giác. Đó là hình ảnh những gánh hàng rong với đôi thúng vuông vức phủ lá chuối xanh mướt, len lỏi khắp các con phố cổ từ lúc tờ mờ sáng. Tiếng rao trầm ấm và dáng vẻ tảo tần của những người phụ nữ làng nghề đã tạc nên một nét vẽ đặc trưng cho bức tranh văn hóa thủ đô.

Chính sự gắn kết chặt chẽ với cộng đồng và nếp sống thanh lịch của người Tràng An đã giúp nghề làm bánh cuốn Thanh Trì hội tụ đầy đủ các yếu tố để trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Theo Quyết định số 2228/QĐ-BVHTTDL, đây là sự tôn vinh dành cho tính đại diện bản sắc địa phương và sự kế thừa bền bỉ của một làng nghề truyền thống giữa lòng huyện Thanh Trì ngày nay.

Tại lễ công bố, phát biểu của Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong đã mở ra một góc nhìn mới về giá trị của bánh cuốn Thanh Trì. Ông nhấn mạnh rằng, theo tinh thần của Nghị quyết 80, văn hóa ẩm thực không chỉ đơn thuần phục vụ đời sống dân sinh hay phát triển kinh tế địa phương, mà còn đóng vai trò là một phần sức mạnh mềm, góp phần quảng bá và xuất khẩu giá trị văn hóa dân tộc ra thế giới. Thứ trưởng cũng khẳng định việc đưa nghề bánh cuốn Thanh Trì vào danh mục di sản quốc gia chính là bước đi chiến lược để xây dựng thương hiệu du lịch văn hóa.

Đây chính là tiền đề để Hà Nội xây dựng các tour du lịch làng nghề trải nghiệm, nơi du khách có thể tự tay tráng bánh, tìm hiểu về nguồn gốc gạo và nghệ thuật pha nước chấm.  Khi du khách quốc tế thưởng thức lá bánh cuốn Thanh Trì, họ không chỉ nếm một món ăn, mà đang trải nghiệm cả một câu chuyện về lịch sử, con người và triết lý sống của người Việt. Nghề làm bánh cuốn Thanh Trì giờ đây không còn chỉ dừng lại ở những gánh hàng rong phố cổ mà sẽ hiện diện trang trọng trên bản đồ ẩm thực tinh hoa thế giới.

Thứ trưởng Hồ An Phong phát biểu tại buổi lễ (Ảnh: Bộ VHTTDL)

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc nghề làm bánh cuốn Thanh Trì vẫn duy trì phương thức thủ công truyền thống càng làm nổi bật giá trị của di sản. Đây không chỉ là câu chuyện giữ nghề, mà còn là cách gìn giữ bản sắc văn hóa giữa nhịp sống hiện đại.

Việc ghi danh di sản không chỉ là sự ghi nhận, mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, truyền dạy và quảng bá làng nghề. Trong đó, vai trò của nghệ nhân, cộng đồng địa phương và các cơ quan quản lý được xem là yếu tố then chốt để giữ gìn và lan tỏa giá trị văn hóa ẩm thực Việt Nam.