Lễ hội Tú tỉ được duy trì tổ chức dịp đầu năm mới hằng năm (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Trong tiếng Giáy, “Tú tỉ” có nghĩa là Thổ địa – vị thần cai quản vùng đất. Với quan niệm “đất có Thổ công, sông có Hà bá”, người Giáy tổ chức lễ hội vào tháng 2 âm lịch hằng năm để bày tỏ lòng thành kính với thần linh. Đây là thời điểm đất trời giao hòa, vạn vật nảy nở, thích hợp để cầu nguyện cho một năm mưa thuận gió hòa, vật nuôi không bị dịch bệnh, cuộc sống bản làng ấm no, bình an.
Phần lễ của hội Tú Tỉ được thực hiện tại khu vực miếu thờ dưới gốc cây thiêng thuộc tổ dân phố San Thàng. Theo đúng phong tục, mỗi gia đình trong bản sẽ cử một người đàn ông đại diện tham gia và chuẩn bị lễ vật dâng cúng.
Nghi thức chính do thầy mo, người có uy tín nhất trong cộng đồng, đảm nhiệm. Thay mặt dân bản, thầy mo thực hiện các bài cúng truyền thống để gửi gắm những ước nguyện tốt đẹp của nhân dân đến các vị thần linh. Không gian buổi lễ diễn ra trong không khí tĩnh lặng, tôn nghiêm, thể hiện sự kết nối sâu sắc giữa con người và thiên nhiên.
Thầy cúng là cầu nối giữa Nhân dân và thổ địa. Thầy cúng sẽ cúng lần thứ nhất để mời vị thần cai quản vùng đất về. Tiếp theo mọi người sẽ mổ lợn và gà tại nơi hành lễ. Khi thức ăn đã chín, thầy cúng sẽ tiến hành cúng lần hai, mời thần cai quản vùng đất về thụ lễ (Ảnh: Dân tộc và Phát triển)
Ngay sau phần lễ, không gian lễ hội chuyển sang phần hội với nhiều hoạt động thi tài và trò chơi dân gian đặc trưng của vùng cao Tây Bắc. Các đội thi đến từ các tổ dân phố tham gia giã bánh dày, cắt bánh phở, chế biến ẩm thực truyền thống và làm bánh bỏng. Những hoạt động này không chỉ tái hiện nét sinh hoạt đời thường mà còn là cách để giới trẻ học hỏi cách gìn giữ các món ăn dân tộc.
Bên cạnh đó, các trò chơi vận động như bắn nỏ, đẩy gậy, kéo co, nhảy bao bố, bịt mắt bắt vịt, tó má lẹ,… đã thu hút đông đảo nhân dân và du khách cùng trải nghiệm. Sự tham gia nhiệt tình của mọi người tạo nên bầu không khí vui tươi, gắn kết giữa các thế hệ trong cộng đồng các dân tộc tại phường Tân Phong.
Các nghệ nhân người Giáy xã San Thàng thể hiện kèn Pí Kẻo trong không gian văn hóa của Lễ hội (Ảnh: Dân tộc và Phát triển)
Hội thi làm bánh giầy (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Việc duy trì Lễ hội Tú Tỉ hằng năm là chủ trương của cấp ủy, chính quyền địa phương nhằm bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Giáy. Thông qua lễ hội, vùng đất San Thàng không chỉ giữ được phần “hồn” của tín ngưỡng dân gian mà còn tạo dựng được sản phẩm du lịch cộng đồng hấp dẫn.
Lễ hội Tú Tỉ năm 2026 tiếp tục là minh chứng cho sức sống của văn hóa bản địa, góp phần lan tỏa vẻ đẹp con người và vùng đất Lai Châu đến với bạn bè du khách gần xa trong hành trình khám phá Tây Bắc.
