Nằm trên địa bàn quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng, chùa Hàng, tên chữ là Phúc Lâm Tự, là một trong những ngôi chùa cổ nổi tiếng của vùng đất cảng. Theo các văn bia còn lưu giữ, chùa được hình thành từ thời Tiền Lê (980-1009), trải qua hơn một nghìn năm tồn tại và trở thành chứng nhân cho nhiều giai đoạn lịch sử của dân tộc.
Tương truyền, vào cuối thời vua Lê Đại Hành, một vị sư tổ đã đến nơi đây thuyết pháp, khai mở giáo lý nhà Phật. Đến thời Trần, chùa có mối liên hệ mật thiết với thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Đến nay, chùa vẫn duy trì lễ tưởng niệm vua Trần Nhân Tông – vị tổ đầu tiên của thiền phái Trúc Lâm, vào ngày 2/11 âm lịch và lễ tưởng niệm thiền sư Huyền Quang vào ngày 3/11 âm lịch hằng năm. Qua nhiều triều đại, chùa liên tục được mở mang và trùng tu. Năm 1672, sư cụ Nguyễn Đình Sách đã đứng ra tậu ruộng đất, mở rộng quy mô với gác chuông, nhà tổ, tăng xá. Đến thời vua Thành Thái và những năm đầu thế kỷ XX, nhiều hạng mục tiếp tục được xây dựng, góp phần tạo nên diện mạo khang trang nhưng vẫn đậm nét cổ kính như ngày nay.
Không chỉ mang giá trị tâm linh, chùa Hàng còn gắn liền với phong trào yêu nước và cách mạng. Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, nơi đây từng là địa điểm hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam. Năm 1926, đông đảo tăng ni, phật tử và học sinh đã tổ chức lễ truy điệu nhà yêu nước Phan Chu Trinh tại chùa. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, chùa tiếp tục là nơi diễn ra nhiều hoạt động xã hội ý nghĩa như lễ ra mắt Hội Tăng gia cứu quốc Hải Phòng hay “Tuần lễ vàng”. Năm 1986, chùa được Nhà nước công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia.
Ngày nay, dù nằm giữa đô thị đông đúc, chùa Hàng vẫn giữ được vẻ thanh tịnh và kiến trúc truyền thống đặc sắc. Chùa được xây dựng theo kiểu chữ Đinh, nổi bật với tòa Phật điện bảy gian bằng gỗ lim, mái ngói cổ và hệ thống vì kèo giá chiêng tinh xảo. Bên trong là những bức hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng cùng các mảng chạm khắc mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn với hình tượng rồng mây, mai điểu, ngũ phúc.
Phía trước Phật điện là Tam quan với gác chuông ba tầng mái cong mềm mại. Khuôn viên chùa còn có vườn tượng, hồ sen và vườn tháp tạo nên không gian hài hòa giữa kiến trúc và thiên nhiên. Điểm nhấn đặc biệt là tượng Phật Tổ Như Lai tọa trên đài sen dưới tán bồ đề cổ thụ, cùng tượng Phật Di Lặc và các pho tượng Tôn giả bằng đá trắng được chế tác công phu. Ngoài ra, chùa hiện lưu giữ nhiều cổ vật quý như chuông đồng, tượng Phật, đồ gốm sứ, các hiện vật mỹ nghệ cổ và đặc biệt là bộ kinh Tràng A Hàm – tài liệu quan trọng của Phật giáo sơ kỳ.
Không chỉ là một di tích lịch sử – văn hóa, chùa Hàng còn là chốn để con người tìm về sự tĩnh tại giữa nhịp sống phố thị. Qua hơn một nghìn năm tồn tại, tiếng chuông chùa vẫn ngân vang như nhịp nối giữa quá khứ và hiện tại, lưu giữ hồn cốt văn hóa, tinh thần Phật giáo và ký ức của đất cảng Hải Phòng. Mỗi dịp đầu xuân hay ngày lễ Phật, dòng người lại tìm đến nơi đây không chỉ để cầu bình an, sức khỏe mà còn để cảm nhận sự thanh thản, an yên trong không gian cổ kính thấm đẫm dấu ấn thời gian.
(Nguồn: Báo Văn Hóa)
