Hàng năm, cứ vào ngày 13 tháng Giêng, lễ rước "ông lợn" La Phù (xã An Khánh, Hà Nội) lại được tổ chức để tưởng nhớ công ơn Thành hoàng làng Tĩnh Quốc Tam Lang thời Hùng Duệ Vương thứ 6, đã có công đánh giặc gìn giữ bờ cõi (Ảnh: Tiền Phong)
Theo các bậc cao niên trong làng, lễ hội đình La Phù gắn với tục thờ Thành hoàng làng và truyền thống tôn vinh nghề nghiệp, cầu cho một năm mới mưa thuận gió hòa, làm ăn phát đạt. Điểm đặc biệt của lễ hội là nghi thức “khao lợn” và rước lợn. Mỗi xóm trong làng chuẩn bị một con lợn đực khỏe mạnh, được nuôi dưỡng kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Đến ngày hội, lợn được làm sạch, đặt trên cáng, trang trí bằng hoa tươi, lá dong, giấy màu, tiền vàng và các vật phẩm tượng trưng cho phúc – lộc – thọ.
Tương truyền rằng, trước mỗi khi lên đường đi đánh giặc, ông lại mổ lợn, thổi xôi khao quân. Người dân trong làng thường mang lợn đến dâng và tôn ông là Thành hoàng làng. Mỗi năm vào dịp lễ, các xóm trong làng lại mang lợn ra đình dâng tế Thành Hoàng. Lợn được dâng tế đều được tuyển chọn kỹ càng, nuôi dưỡng cẩn thận, chu đáo từ các năm trước với cân nặng từ 170kg đến 230kg (Ảnh: Tiền Phong)
Không khí chuẩn bị cho lễ rước bắt đầu từ chiều tối 13 tháng Giêng. Các xóm tập trung đông đủ, chỉnh trang lễ vật và đội hình rước. Khi trống hội nổi lên, từng “ông lợn” được khiêng qua các ngả đường làng, tiến về đình trong sự hò reo, cổ vũ. Người dân tin rằng con lợn được trang trí đẹp, cân nặng lớn và nghi thức rước trang nghiêm sẽ mang lại may mắn cho cả xóm trong năm mới. Chính yếu tố “thi đua” giữa các xóm đã tạo nên sự sôi động và màu sắc riêng cho lễ hội.
Ảnh: Tiền Phong
Dưới góc nhìn văn hóa dân gian, tục rước lợn ở La Phù phản ánh tín ngưỡng nông nghiệp lâu đời của cư dân đồng bằng Bắc Bộ, nơi con lợn không chỉ là vật nuôi phổ biến mà còn mang ý nghĩa biểu trưng cho sự no đủ, sung túc. Nghi thức này cũng cho thấy tính cộng đồng bền chặt: mỗi gia đình, mỗi dòng họ đều có phần việc cụ thể, từ đóng góp kinh phí, chăm nuôi lợn đến tham gia đoàn rước.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, lễ hội rước lợn cũng từng đặt ra những tranh luận liên quan đến yếu tố phản cảm, lãng phí hay cách thức tổ chức sao cho phù hợp với nếp sống văn minh. Những năm gần đây, chính quyền địa phương đã có nhiều điều chỉnh nhằm bảo đảm an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, đồng thời tiết giảm các chi tiết phô trương không cần thiết. Việc tuyên truyền để người dân và du khách hiểu đúng giá trị văn hóa của nghi lễ cũng được chú trọng hơn.
Dẫu còn những ý kiến khác nhau, sức hút đặc biệt của lễ hội đình La Phù vẫn là điều không thể phủ nhận. Giữa dòng chảy đô thị hóa nhanh chóng ở vùng ven Hà Nội, hình ảnh những “ông lợn” rực rỡ sắc màu, được rước trong tiếng trống chiêng vang vọng, vẫn là minh chứng sinh động cho sức sống của văn hóa làng xã. Đó không chỉ là một nghi thức tín ngưỡng, mà còn là dịp để cộng đồng địa phương gặp gỡ, gắn kết và khẳng định bản sắc của mình trong đời sống đương đại.
