Biết dựng nhà Gươl, tạc tượng, điêu khắc gỗ và chơi thành thạo nhiều loại nhạc cụ truyền thống, già làng A Lăng Đợi ở Đà Nẵng nhiều năm qua miệt mài đưa văn hóa Cơ Tu đến gần du khách, đồng thời truyền dạy tiếng chiêng, điệu múa và nghề truyền thống cho thế hệ trẻ.
Già A Lăng Đợi bên một loại nhạc cụ độc đáo làm từ sừng sơn dương. (Ảnh: Báo Vietnamnet)
Học nghề từ năm 15 tuổi
Sinh năm 1964 tại làng Gừng, A Lăng Đợi bắt đầu học nghề điêu khắc gỗ từ người cậu là già làng A Ting Neh khi mới 15 tuổi. Từ những công việc phụ ban đầu, ông dần thành thạo kỹ thuật đục đẽo, tạo hình và làm hoa văn trên nhà Gươl, đồng thời học cách tạc những hình tượng gắn với đời sống, sinh hoạt và lễ hội của người Cơ Tu.
Không chỉ giỏi điêu khắc, ông còn biết dựng nhà Gươl, nhà Moong, đánh cồng chiêng, thực hành các điệu múa, nghi lễ và chơi nhiều loại nhạc cụ truyền thống. Với những điều chưa biết, ông tìm đến các già làng, nghệ nhân ở những vùng Cơ Tu khác để học hỏi.
“Cái gì mình chưa biết thì phải tìm người biết để học. Văn hóa Cơ Tu nhiều cái hay lắm, mỗi nơi lại có những điều mình cần học thêm”, già Đợi chia sẻ.
Đưa văn hóa Cơ Tu đến gần du khách
Vốn hiểu biết về văn hóa truyền thống theo A Lăng Đợi trong nhiều chuyến giao lưu tại Đà Nẵng, Hội An, TP Hồ Chí Minh và Hà Nội. Khi ông biểu diễn nhạc cụ, lúc tái hiện nghi lễ, hướng dẫn người trẻ múa hoặc đánh chiêng, những nét văn hóa Cơ Tu được giới thiệu đến đông đảo công chúng.
Du khách trải nghiệm giã gạo trong không gian văn hóa Cơ Tu dưới sự hướng dẫn của già A Lăng Đợi. (Ảnh: Báo Vietnamnet)
Năm 2019, ông cùng các nghệ nhân tham gia dựng không gian làng Cơ Tu tại Toom Sara. Nhà Gươl, nhà Moong cùng các chi tiết điêu khắc, trang trí được phục dựng theo kiến trúc truyền thống, trở thành không gian giới thiệu văn hóa Cơ Tu tới du khách.
Trước đó, A Lăng Đợi cũng từng truyền dạy điệu múa Tung tung Da dá, cách đánh trống và giữ nhịp chiêng cho các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh.
Trao truyền để văn hóa tiếp tục sống
Nếu những chuyến đi giúp văn hóa Cơ Tu đến gần công chúng, thì tại quê nhà, già Đợi dành nhiều tâm sức cho việc trao truyền. Ông hướng dẫn trẻ em đánh cồng chiêng, chơi nhạc cụ, múa Tung tung Da dá và tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa.
Các em nhỏ biểu diễn cồng chiêng và điệu múa truyền thống tại một hoạt động văn hóa Cơ Tu. (Ảnh: Báo Vietnamnet)
Theo ông, văn hóa truyền thống chỉ thực sự được gìn giữ khi lớp trẻ biết, hiểu và trực tiếp thực hành. “Mình biết được gì thì cố gắng truyền lại, để sau này tiếng chiêng, điệu múa và những phong tục của người Cơ Tu vẫn còn”, ông nói.
Những đóng góp của A Lăng Đợi từng được địa phương ghi nhận khi ông nằm trong số 26 nghệ nhân tiêu biểu được UBND huyện Đông Giang tặng giấy khen vì những đóng góp trong gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.
Già A Lăng Đợi cùng đội cồng chiêng nhí do ông hướng dẫn. (Ảnh: Báo Vietnamnet)
Với già Đợi, giá trị của việc bảo tồn không chỉ nằm ở việc đưa văn hóa Cơ Tu lên sân khấu, mà quan trọng hơn là để tiếng chiêng, điệu múa, nghề điêu khắc và những phong tục truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng và được thế hệ sau tiếp nối.
