Lần đầu được phục dựng và trình diễn, lễ Xỏ Nặm Phạ – nghi lễ cầu mưa truyền thống của đồng bào Thái – đưa những phong tục từng gắn bó với đời sống bản làng trở lại không gian văn hóa cộng đồng tại bản Khục Ính, xã Châu Lộc, tỉnh Nghệ An.
Ngày 20/9, đông đảo người dân và du khách đã về bản Khục Ính tham dự chương trình phục dựng Xỏ Nặm Phạ. Hoạt động do Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An cùng UBND xã Châu Lộc tổ chức, trong khuôn khổ chương trình khảo sát, sưu tầm, phục dựng và truyền dạy lễ hội truyền thống của đồng bào Thái. Quá trình này có sự tham gia trực tiếp của 5 nghệ nhân và 80 học viên người Thái.
Đông đảo người dân, du khách tham dự lễ hội Xỏ Nặm Phạ tại xã Châu Lộc, Nghệ An. (Ảnh: Báo Tiền Phong)
Trong tiếng Thái, “Xỏ Nặm Phạ” có nghĩa là “xin nước trời”, trong đó “nặm” là nước và “phạ” là trời. Nghi lễ bắt nguồn từ đời sống nông nghiệp, được cộng đồng thực hiện trong những thời điểm hạn hán kéo dài, khi ruộng đồng thiếu nước và cây cối khô héo. Qua nghi lễ, người dân gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, nguồn nước dồi dào, mùa màng tươi tốt và bản làng bình an.
Điểm đặc biệt của Xỏ Nặm Phạ nằm ở tính cộng đồng. Theo phong tục, người già, người trẻ, nam giới và phụ nữ cùng tập hợp thành đoàn, đi từ nhà này sang nhà khác trong bản. Những lời hát, câu đồng dao cầu mưa bằng tiếng Thái được cất lên, mỗi gia đình cùng góp sức vào nghi lễ và chia sẻ những sản vật của mình. Qua đó, nghi lễ không chỉ thể hiện tín ngưỡng dân gian mà còn củng cố sự gắn kết giữa các thành viên trong cộng đồng.
Lễ cúng Xỏ Nặm Phạ. (Ảnh: Báo Tiền Phong)
Tại chương trình phục dựng năm nay, các nghệ nhân, thầy mo và người am hiểu phong tục tái hiện nghi thức cúng cầu mưa cùng những yếu tố văn hóa đi kèm. Những lời khấn hướng tới mong ước về nguồn nước, mùa màng thuận lợi và cuộc sống no ấm, đồng thời thể hiện quan niệm của cộng đồng về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên.
Sau phần nghi lễ, người dân và du khách được tham gia nhiều hoạt động văn hóa truyền thống như cồng chiêng, dân ca, dân vũ, nhảy sạp và trò chơi dân gian. Không gian lễ hội cũng giới thiệu nông sản, ẩm thực, nghề dệt và các sản phẩm thủ công của địa phương, tạo thêm cơ hội để du khách tìm hiểu đời sống văn hóa của người Thái ở miền Tây Nghệ An.
Du khách tham gia các trò chơi dân gian tại lễ hội. (Ảnh: Báo Tiền Phong)
Việc phục dựng Xỏ Nặm Phạ diễn ra trong bối cảnh nghi lễ từng bị gián đoạn do những thay đổi trong phương thức sản xuất và đời sống. Một số người am hiểu phong tục ngày càng lớn tuổi, trong khi thế hệ trẻ ít có cơ hội tiếp cận và thực hành. Vì vậy, việc truyền dạy cho 80 học viên không chỉ nhằm phục vụ một lần trình diễn mà còn tạo điều kiện để tri thức, lời hát và trình tự nghi lễ được trao truyền cho thế hệ sau.
Từ một nghi lễ cầu mưa gắn với ruộng đồng, Xỏ Nặm Phạ hôm nay trở thành không gian để cộng đồng người Thái tìm lại ký ức văn hóa của mình. Việc phục dựng, nếu tiếp tục được duy trì với cộng đồng là chủ thể, có thể góp phần đưa nghi lễ trở lại đời sống, đồng thời mở thêm hướng phát huy giá trị văn hóa gắn với du lịch cộng đồng tại Châu Lộc.
