Sau 32 năm kể từ khi được ba học sinh phát hiện trong hang núi Thung Mai, xã Thạch Bình, huyện Nho Quan cũ (nay thuộc xã Phú Sơn, tỉnh Ninh Bình), tung tích một chiếc trống đồng vẫn là câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng. Đáng chú ý, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình hiện đang lưu giữ một chiếc trống có hồ sơ ghi nhận được ba học sinh ở Thạch Bình phát hiện trong hang động.
Theo lời kể của anh Quách Văn Quỳnh, sáng 16.5.1994, anh cùng Quách Văn Luân và Bùi Văn Chiến vào khu vực Thung Mai lấy củi thì phát hiện chiếc trống đồng nằm lộ thiên trong hang. Hiện vật khi đó được mô tả cao khoảng 60-70cm, nặng khoảng 18kg, mặt trống có hình ngôi sao nhiều cánh, chim hạc, chữ Hán và hai đôi quai xách. Gia đình sau đó đưa trống về nhà và trình báo chính quyền địa phương.
Chiếc trống đồng nhận bàn giao từ Công an huyện Nho Quan năm 1998 được mô tả do 3 em học sinh tìm thấy trong hang (Ảnh: Báo Văn Hoá)
Ngày 17.5.1994, UBND xã Thạch Bình cùng Công an huyện Nho Quan lập biên bản tiếp nhận, yêu cầu đưa trống về UBND xã để bảo quản và đề nghị cơ quan chuyên môn giám định niên đại, giá trị. Biên bản cũng đề cập việc thực hiện chính sách khen thưởng đối với những người phát hiện hiện vật.
Tuy nhiên, nhiều năm sau, gia đình những người phát hiện không biết chiếc trống được chuyển đi đâu. Tháng 9.2025, anh Quỳnh gửi đơn đề nghị UBND xã Phú Sơn làm rõ nhưng chưa nhận được thông tin cụ thể. Đến tháng 9.2026, vụ việc tiếp tục được đề nghị các cơ quan chức năng xác minh.
Trong quá trình rà soát, một đầu mối đáng chú ý xuất hiện tại Bảo tàng tỉnh Ninh Bình. Theo thông tin từ cơ quan chuyên môn, tháng 12.1998, Công an huyện Nho Quan đã bàn giao cho bảo tàng một chiếc trống đồng với hồ sơ ghi nhận do ba học sinh xã Thạch Bình phát hiện trong một hang động.
Chiếc trống hiện được bảo quản tại bảo tàng thuộc văn hóa Đông Sơn, có niên đại hơn 2.000 năm, cao 37cm, đường kính mặt 42,3cm, đường kính đáy 47cm, nặng 19,2kg; mặt trống có ngôi sao 10 tia, thân có nhiều lỗ hàn và hiện vật đang trong tình trạng tốt. Bảo tàng tỉnh Ninh Bình hiện lưu giữ một bộ sưu tập hơn 20 trống đồng Đông Sơn, trong đó có nhiều hiện vật có giá trị lịch sử, khảo cổ và văn hóa đặc biệt.
Ba em học sinh và gia đình chụp ảnh với chiếc trống trước khi bàn giao cho địa phương (Ảnh: Báo Văn Hoá)
Dù có những điểm tương đồng về nguồn gốc và người phát hiện, cơ quan chức năng cho rằng chưa đủ cơ sở khẳng định chiếc trống đang được bảo tàng lưu giữ chính là hiện vật được phát hiện tại Thung Mai năm 1994. Hồ sơ bàn giao năm 1998 không ghi rõ kích thước, trọng lượng, đặc điểm cụ thể hay danh tính những người phát hiện.
Vì vậy, câu hỏi “chiếc trống năm 1994 đang ở đâu?” vẫn cần được trả lời bằng việc đối chiếu biên bản, hồ sơ tiếp nhận qua các thời kỳ và đặc điểm thực tế của hiện vật. Việc xác minh không chỉ giúp làm rõ quyền quản lý, nguồn gốc hiện vật mà còn góp phần bảo đảm việc bảo tồn, phát huy giá trị một cổ vật được cho là có nguồn gốc từ văn hóa Đông Sơn.
