Quy tụ khoảng 30 hiện vật gốc quý hiếm cùng 100 tư liệu, hình ảnh khảo cổ, triển lãm tái hiện diện mạo di sản kiến trúc – điêu khắc Chăm đồ sộ. Sự điều chỉnh địa giới hành chính đã kết nối các vùng cư trú truyền thống từ Bình Thuận trước đây vào Lâm Đồng, hình thành nên cộng đồng hơn 43.300 người Chăm cùng hệ thống 9 di tích cấp tỉnh và quốc gia nổi tiếng (như tháp Pô Sah Inư, tháp Pô Dam, các thánh đường Hồi giáo Bàni…).
Điểm nhấn thu hút giới thưởng ngoạn chính là Bộ sưu tập di sản Hoàng tộc Chăm, nổi bật với cặp vương miện vàng của vua và hoàng hậu được chế tác tỉ mỉ, quyền uy. Bên cạnh đó, hai Bảo vật quốc gia — chiếc Linga bằng vàng quý giá tại tháp Pô Dam và tượng Avalokitesvara Bắc Bình — là minh chứng đắt giá cho đỉnh cao nghệ thuật kim hoàn, tư duy tạo hình và kỹ thuật xây dựng bậc thầy của cư dân Champa xưa.
Lễ tảo mộ của người Chăm Bàni (Nguồn: Báo Văn Hóa)
Không dừng lại ở những di sản vật thể tĩnh lặng, không gian trưng bày còn lắng đọng hơi thở đời sống của hai cộng đồng Chăm Bàlamôn (Ahiér) và Chăm Bàni (Awal). Trên nền tảng tín ngưỡng vạn vật hữu linh, chiều sâu tâm linh người Chăm hiện lên chân thực qua các tục thờ Mẫu, tục thờ đá, biểu tượng phồn thực hay nghi thức lập Kut thiêng liêng.
Từng nhịp sống của người Chăm Lâm Đồng được dẫn dắt tự nhiên qua chuỗi nghi lễ vòng đời như lễ trưởng thành, cưới hỏi, hỏa táng cho đến các lễ hội rực rỡ sắc màu như Katê, Ramâwan hay Rija Nâgar. Ở đó, vai trò của gia đình mẫu hệ và cộng đồng làng (palei) giữ vị trí trung tâm. Đặc biệt, nghi thức tái hiện Lễ phong chức Thầy Cả hệ phái Kadhar trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm càng làm phong phú thêm trải nghiệm của công chúng.
Sức sống di sản Chăm hôm nay còn nằm ở đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân gìn giữ nghề dệt thổ cẩm và làm gốm thủ công truyền thống. Triển lãm không chỉ tôn vinh giá trị nghệ thuật lịch sử mà còn khẳng định di sản Chăm là một phần hữu cơ, không thể tách rời của không gian văn hóa miền Trung – Tây Nguyên — nền tảng vững chắc để bảo tồn bản sắc và cất cánh cùng du lịch bền vững.
Sản phẩm gốm của người Chăm Bàni (Nguồn: Báo Văn Hóa)
