Giữa mênh mông sóng nước của Biển Đông, nơi những hòn đảo tiền tiêu ngày đêm đón gió biển và đối mặt với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, những ngôi chùa cổ vẫn lặng lẽ hiện diện như một phần không thể thiếu trong đời sống của quân và dân Trường Sa. Không chỉ mang giá trị tín ngưỡng, các mái chùa còn trở thành biểu tượng văn hóa, điểm tựa tinh thần và là dấu ấn đặc sắc của bản sắc Việt giữa biển khơi.
Chùa Đá Tây A trên đảo Đá Tây A nổi bật giữa màu xanh bao la nơi hải đảo
Điểm chung của các ngôi chùa trên các đảo thuộc đặc khu Trường Sa là kiến trúc truyền thống đậm nét Việt Nam với mái ngói đỏ, đầu đao cong, tường gạch mộc và những hàng cột gỗ vững chãi. Giữa nền trời xanh và biển rộng, hình ảnh những mái chùa thấp thoáng dưới tán cây bàng vuông, phong ba tạo nên khung cảnh vừa bình yên vừa thiêng liêng, đem lại cảm giác gần gũi như một góc quê hương giữa nơi đầu sóng.
Mỗi ngôi chùa mang một dấu ấn riêng. Chùa Trường Sa Lớn nổi bật với không gian thanh tịnh dưới bóng bàng vuông; chùa Đá Tây A gây ấn tượng bởi cổng tam quan bằng gỗ cổ thụ và kiến trúc uy nghi giữa biển xanh; chùa Trường Sa Đông hài hòa giữa chất liệu gỗ và đá; trong khi chùa Phan Vinh dù chịu nhiều tác động của thời tiết vẫn vững vàng giữa biển cả, trở thành biểu tượng tinh thần đối với quân và dân trên đảo.
Các tăng ni, phật tử thành tâm khấn cầu mưa thuận gió hoà, sóng yên biển lặng
Đối với những người đang sinh sống và làm nhiệm vụ nơi tiền tiêu Tổ quốc, tiếng chuông chùa mỗi sớm mai hay lúc chiều buông không chỉ là âm thanh của đời sống tín ngưỡng mà còn mang ý nghĩa động viên tinh thần, tiếp thêm niềm tin để vượt qua những khó khăn của cuộc sống nơi biển đảo. Các ngôi chùa vì thế trở thành mái nhà chung, nơi mọi người tìm đến để sẻ chia, cầu nguyện và tìm sự bình an trong tâm hồn.
Đại đức Thích Nhuận Đạt, Trụ trì chùa Trường Sa Lớn, cho biết bên cạnh các hoạt động tu tập và sinh hoạt Phật giáo, nhà chùa luôn đồng hành cùng quân và dân trên đảo, lắng nghe, động viên và chia sẻ để mọi người thêm vững tâm hoàn thành nhiệm vụ. Trong điều kiện xa đất liền, đời sống tinh thần càng trở nên quan trọng và các ngôi chùa chính là một điểm tựa ý nghĩa cho cộng đồng.
Không chỉ người dân trên đảo, nhiều ngư dân thường xuyên đánh bắt tại ngư trường Hoàng Sa – Trường Sa cũng coi các ngôi chùa như nơi gửi gắm niềm tin trước mỗi chuyến ra khơi. Trước khi vươn biển hoặc sau những chuyến đánh bắt dài ngày, họ thường đến dâng hương, cầu mong bình an và thuận lợi. Điều đó cho thấy các mái chùa đã trở thành một phần gắn bó trong đời sống văn hóa của cư dân biển.
Vượt lên trên giá trị tôn giáo, những ngôi chùa ở Trường Sa còn là không gian lưu giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Hình ảnh mái chùa giữa biển khơi gợi nhắc về mối liên hệ bền chặt giữa con người với quê hương, đất nước, góp phần bồi đắp tinh thần đoàn kết và ý thức gìn giữ biển đảo trong mỗi người dân.
Theo chia sẻ của anh Nguyễn Ngọc Thương, người dân sinh sống trên đảo Trường Sa, chùa là nơi gia đình anh thường xuyên lui tới trong các dịp lễ, ngày rằm, mùng một. Đây cũng là không gian để con trẻ tìm hiểu thêm về văn hóa dân tộc thông qua các bài giảng của nhà chùa và hệ thống tủ sách phục vụ cộng đồng. Với nhiều người dân trên đảo, nhìn thấy mái chùa hiện lên giữa biển xanh cũng là lúc họ cảm nhận rõ hơn trách nhiệm gìn giữ vùng biển, vùng đảo thiêng liêng của đất nước.
Đại Đức Thích Nhuận Đạt, Trụ trì chùa Trường Sa Lớn trên đảo Trường Sa (ngoài cùng bên phải)
Thượng tọa Thích Minh Quang, Ủy viên Thư ký Hội đồng Trị sự, Phó Chánh Văn phòng Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cho biết các ngôi chùa tại Trường Sa không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của tăng ni, Phật tử, quân và dân trên đảo mà còn góp phần tạo dựng không gian văn hóa gắn kết cộng đồng, trở thành điểm tựa tinh thần cho ngư dân yên tâm bám biển.
Những năm gần đây, cùng với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, Giáo hội Phật giáo Việt Nam và sự chung tay của nhân dân cả nước, nhiều ngôi chùa trên quần đảo Trường Sa đã được tu bổ, tôn tạo khang trang hơn. Hoạt động Phật sự và các lễ hội truyền thống cũng được duy trì, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa, tinh thần của quân và dân nơi đảo xa.
Nhiều ngôi chùa cổ trên các đảo ở đặc khu Trường Sa là những "cột mốc" tâm linh sừng sững hiên ngang giữa biển trời bao la
Giữa biển trời bao la, những ngôi chùa như Trường Sa Lớn, Đá Tây A, Sinh Tồn Đông, Phan Vinh, Tiên Nữ hay Thuyền Chài vẫn lặng lẽ hiện diện, gìn giữ hồn cốt văn hóa Việt qua từng hồi chuông ngân. Không chỉ là nơi gửi gắm niềm tin và khát vọng bình yên, những mái chùa ấy còn trở thành biểu tượng của ý chí kiên cường, của sức sống văn hóa dân tộc trên vùng biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.
