Sáng 17.7, Đoàn đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh Quảng Ngãi do Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Hà Thị Anh Thư làm Trưởng đoàn đã giám sát công tác bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) tại Sở VHTTDL. Bên cạnh những kết quả tích cực, hoạt động bảo tồn tại Quảng Ngãi vẫn đứng trước yêu cầu cấp thiết về gìn giữ không gian văn hóa và ngăn nguy cơ mai một di sản.

Bảo tồn văn hóa gắn với sinh kế cộng đồng

Theo báo cáo của Sở VHTTDL tỉnh Quảng Ngãi, những năm qua, công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đồng bào DTTS được triển khai đồng bộ, gắn với các chương trình phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống được kiểm kê, tư liệu hóa, phục hồi và trao truyền, từng bước trở thành nguồn lực phục vụ phát triển du lịch cộng đồng và nâng cao sinh kế cho người dân.

Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi giám sát công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số tại Sở VHTTDL. Ảnh: Báo Văn hóa

Việc triển khai Dự án 6 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi đã tạo thêm động lực kết nối giữa bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch. Từ đó, văn hóa truyền thống không chỉ được gìn giữ trong cộng đồng mà còn từng bước phát huy vai trò như một nguồn lực cho phát triển bền vững.

Đến nay, Quảng Ngãi đã kiểm kê 622 di sản văn hóa phi vật thể; toàn tỉnh có 30 điểm du lịch cộng đồng, trong đó 19 điểm nằm ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở cũng được quan tâm đầu tư khi có 1.072/1.085 thôn vùng đồng bào DTTS và miền núi có nhà văn hóa, nhà sinh hoạt cộng đồng, đạt tỷ lệ 98,8%.

Không gian văn hóa cồng chiêng, lễ hội truyền thống, dân ca, dân vũ, nghề thủ công và tri thức dân gian của các dân tộc Xơ Đăng, Ba Na, Giẻ Triêng, Gia Rai, Hrê, Cor, Brâu và Rơ Măm tiếp tục được gìn giữ. Ngành văn hóa đã phục dựng hơn 46 nghi lễ, lễ hội truyền thống; tổ chức nhiều lớp truyền dạy dân ca, dân vũ, múa xoang và diễn tấu cồng chiêng. Văn hóa truyền thống cũng từng bước được đưa vào trường học thông qua các câu lạc bộ và hoạt động trải nghiệm, tạo cơ hội để thế hệ trẻ tiếp cận, hiểu và tiếp nối những giá trị văn hóa của cộng đồng.

93 nghệ nhân giữ vai trò nòng cốt trao truyền di sản

Trong công tác bảo tồn, đội ngũ nghệ nhân được xem là lực lượng quan trọng trực tiếp gìn giữ và trao truyền di sản. Hiện toàn tỉnh Quảng Ngãi có 93 nghệ nhân được Nhà nước phong tặng, gồm 3 Nghệ nhân Nhân dân và 90 Nghệ nhân Ưu tú.

Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Quảng Ngãi Phan Văn Hoàng báo cáo tại buổi làm việc. Ảnh: Báo Văn hóa

Không chỉ sở hữu tri thức và kỹ năng thực hành văn hóa truyền thống, các nghệ nhân còn giữ vai trò cầu nối giữa các thế hệ. Thông qua hoạt động truyền dạy, những làn điệu dân ca, điệu múa, kỹ thuật diễn tấu cồng chiêng và tri thức dân gian tiếp tục được đưa vào đời sống cộng đồng, góp phần duy trì môi trường thực hành văn hóa.

Cùng với hoạt động truyền dạy trực tiếp, Quảng Ngãi cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản. Việc số hóa tư liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản và gắn mã QR tại các điểm văn hóa được triển khai nhằm phục vụ công tác tra cứu, đồng thời mở rộng khả năng quảng bá giá trị văn hóa đến người dân và du khách.

267 di sản đứng trước nguy cơ mai một

Bên cạnh những kết quả đạt được, báo cáo của Sở VHTTDL tỉnh Quảng Ngãi cũng chỉ ra những thách thức trong công tác bảo tồn. Trong tổng số 622 di sản văn hóa phi vật thể đã được kiểm kê, có 267 di sản đang đứng trước nguy cơ mai một hoặc đã mất môi trường thực hành.

Việc huy động nguồn lực xã hội cho công tác bảo tồn vẫn còn nhiều khó khăn. Đây là vấn đề đặt ra yêu cầu phải có những giải pháp phù hợp hơn, không chỉ tập trung vào việc phục dựng hay tư liệu hóa di sản mà còn phải duy trì không gian thực hành và tạo điều kiện để cộng đồng thực sự trở thành chủ thể của hoạt động bảo tồn.
 

Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Quảng Ngãi Hà Thị Anh Thư phát biểu tại buổi giám sát. Ảnh: Báo Văn hóa

Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Hà Thị Anh Thư ghi nhận những kết quả Quảng Ngãi đạt được, đặc biệt là việc gắn công tác bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng.

Bà Hà Thị Anh Thư đề nghị Sở VHTTDL tỉnh tiếp tục ưu tiên bảo tồn các loại hình di sản có nguy cơ mai một; gìn giữ không gian văn hóa truyền thống và đẩy mạnh đưa di sản vào trường học. Cùng với đó, địa phương cần tiếp tục đẩy mạnh số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu số và chủ động xây dựng kế hoạch bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương.

Trong đó, cần ưu tiên các loại hình di sản có nguy cơ mai một cao và bảo tồn không gian văn hóa – yếu tố giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì sức sống của di sản. Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Quảng Ngãi cũng đề nghị nghiên cứu xây dựng cơ chế đặt hàng cộng đồng đối với các hoạt động bảo tồn; đồng thời xem xét đề xuất tổ chức một số lễ hội của đồng bào DTTS nhằm thu hút du lịch cộng đồng.

Từ những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ, Quảng Ngãi đang từng bước tìm kiếm hướng đi để di sản không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Gắn bảo tồn với cộng đồng, giáo dục, chuyển đổi số và phát triển du lịch được xem là những giải pháp quan trọng để văn hóa các dân tộc thiểu số tiếp tục lan tỏa và phát huy giá trị trong tương lai.