Giữa trùng khơi lộng gió của đảo Nhơn Châu (Cù Lao Xanh) – hòn đảo tiền tiêu giờ đây đã mang một vị thế đặc biệt trên bản đồ hành chính mới của tỉnh Gia Lai – có một chiều sâu tâm linh vừa huyền bí, vừa bảng lảng màu sắc huyền thoại. Đó là không gian của 5 ngôi miếu Ngũ Hành thờ các vị nữ thần: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Trong tâm thức của cư dân vạn chài nơi đây, ngũ hành không còn là những khái niệm trừu tượng, mà đã hóa thân thành năm vị "tướng bà" uy linh, ngày đêm canh giữ, bảo bọc cho sự bình yên của vùng biển đảo thuộc tỉnh nhà.
Đảo Nhơn Châu không chỉ níu chân du khách bởi vẻ đẹp hoang sơ mà còn bởi những lớp trầm tích văn hóa tâm linh đặc sắc
(Nguồn: Đức Nhật)
Không ai biết những ngôi miếu ấy có từ bao giờ. Chỉ biết rằng, chúng lớn lên cùng những câu chuyện truyền khẩu đầy liêu trai của các bậc cao niên. Người già trên đảo vẫn kể cho cháu con nghe về những đêm tĩnh lặng, khi sương mù bao phủ, họ từng "chạm mặt" các bà đi tuần thú. Năm người phụ nữ uy nghi trong trang phục tướng quân, tay lăm lăm kiếm, cung, giáo mác, lướt đi trong tiếng chiêng trống và tiếng hò reo vang vọng của binh mã nhà trời. Trong đó, "bà Hỏa" hiện lên rực rỡ nhất với ngọn lửa bập bùng trên đỉnh đầu.
Miếu bà Hỏa nằm dưới tán cây bàng vuông
(Nguồn: Đức Nhật)
Sự linh ứng ấy thiêng liêng đến mức, người dân xem đó là luật bất thành văn. Chuyện kể rằng cạnh miếu bà Hỏa từng có cây cổ thụ hơn 500 tuổi bị bão quật ngã. Lạ thay, khi người dân mang máy cưa đến dọn dẹp, lưỡi cưa vừa chạm vào thân gỗ thì máy đột ngột tắt lịm. Chỉ đến khi dân làng kính cẩn làm lễ dâng hương, việc dọn dẹp mới diễn ra suôn sẻ. Ngày nay, từ gốc cây cũ, một cây bàng vuông đã kiêu hãnh mọc lên, xòe tán rộng che chở cho ngôi miếu cổ.
Sắc phong vua ban giữa trùng khơi
Mỗi vị thần Ngũ Hành ở Nhơn Châu trấn giữ một phương, gánh vác một sứ mệnh hộ quốc an dân. Nếu miếu bà Kim, bà Mộc nằm bình yên đầu thôn Tây, miếu bà Thổ cai quản đất đai xua tan dịch bệnh, thì miếu bà Thủy (Thủy Long Cung Nương Nương) đặt tại Núi Mũi cheo leo, hướng thẳng ra biển đại ngàn lại là điểm tựa can trường nhất của ngư dân trước mùa biển động.
Bản sắc phong tôn vinh Thủy Long Cung Nương Nương
(Nguồn: Đức Nhật)
Sự giao thoa giữa huyền thoại và lịch sử được minh chứng đanh thép bằng bản sắc phong quý hiếm từ năm Bảo Đại thứ 8 (1933), hiện được lưu giữ trang trọng tại Lăng Ông Nam Hải. Sắc phong tôn vinh vị thần biển là “Hoành Hiệp Dực Bảo Trung Hưng thượng đẳng thần” – một sự công nhận tối cao của vương triều phong kiến đối với vai trò bảo hộ tâm linh của các nữ thần nơi đầu sóng ngọn gió.
Những sắc phong quý được người dân đảo Nhơn Châu xem như bảo vật, lưu giữ và bảo tồn qua nhiều thế hệ
(Nguồn: Đức Nhật)
Vượt qua dòng chảy của thời gian, hệ thống miếu Ngũ Hành và những nghi thức tế lễ độc đáo — như việc chánh tế ôm gà trống hướng ra biển thỉnh binh trong lễ vía bà Thủy — không còn là tín ngưỡng thuần túy. Nó đã trở thành những "lớp trầm tích" văn hóa đặc sắc của địa phương. Hiện nay, chính quyền xã Nhơn Châu đang phối hợp cùng các cơ quan chức năng tỉnh Gia Lai đưa hệ thống miếu bà vào danh mục di tích lịch sử – văn hóa, biến di sản tâm linh miền biển này thành một sản phẩm du lịch nhân văn độc đáo, mở ra hướng đi mới cho sinh kế của người dân trên đảo.
