Buổi lễ đón nhận có sự tham dự của Bí thư Tỉnh ủy Bắc Ninh Nguyễn Hồng Thái, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương, đại diện lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh, Cục Di sản văn hóa, các ban, sở, ngành, đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Bắc Ninh cùng đông đảo tăng ni, phật tử và cộng đồng dân cư địa phương. Trước đó, vào ngày 3/2/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 236/QĐ-TTg chính thức công nhận pho tượng cổ này là Bảo vật quốc gia, ghi nhận giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và tín ngưỡng gắn với vùng Dâu – Luy Lâu, cái nôi của Phật giáo Việt Nam.
Tượng Phật Mẫu Man Nương tại chùa Phúc Nghiêm, Bắc Ninh (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Tượng Phật Mẫu Man Nương hiện được lưu giữ và thờ tự tại chùa Tổ, một ngôi chùa cổ nằm trên địa bàn phường Song Liễu, tỉnh Bắc Ninh. Theo các kết quả nghiên cứu khảo cổ và lịch sử, pho tượng có niên đại khoảng thế kỷ XVIII, gắn liền với huyền tích về Phật Mẫu Man Nương. Đây là nhân vật trung tâm trong hệ thống tín ngưỡng Tứ Pháp (Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Lôi, Pháp Điện), một biểu tượng văn hóa đặc trưng phản ánh sự hòa hợp giữa Phật giáo Ấn Độ khi du nhập vào Việt Nam với tín ngưỡng thờ các vị thần tự nhiên của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước vùng châu thổ sông Hồng.
Pho tượng được chế tác hoàn toàn bằng chất liệu gỗ thô, bên ngoài phủ lớp sơn son đỏ truyền thống. Tác phẩm mô tả Phật Mẫu trong tư thế tọa thiền định trên tòa sen với những đường nét tạo hình mang vẻ đẹp nữ tính, đầy đặn nhưng vẫn toát lên sự khỏe khoắn và giàu tính biểu cảm. Điểm độc đáo nhất tạo nên giá trị riêng biệt của pho tượng là hình ảnh đức Phật không khoác áo pháp y như các pho tượng Phật thông thường khác. Chi tiết nghệ thuật này thể hiện dấu ấn đậm nét của tư duy dân gian, gắn liền với triết lý phồn thực và nghi lễ cầu mưa thuận gió hòa của người Việt cổ.
Các chuyên gia khảo cổ và sử học khẳng định Tượng Phật Mẫu Man Nương tại chùa Tổ là một hiện vật độc bản, không có phiên bản thứ hai trong hệ thống di tích tôn giáo, tín ngưỡng tại Việt Nam hiện nay. Pho tượng chứa đựng giá trị khoa học to lớn, là tư liệu vật chất đặc biệt quan trọng phục vụ cho công tác nghiên cứu lịch sử hình thành, phát triển của Phật giáo nội địa cũng như sự diễn tiến của hệ thống thờ Tứ Pháp qua các thời kỳ lịch sử.
Lễ đón nhận Bằng công nhận Bảo vật quốc gia Tượng Phật Mẫu Man Nương chùa Tổ (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương cho biết, với việc pho tượng này được tôn vinh, tỉnh Bắc Ninh hiện đã sở hữu tổng cộng 25 hiện vật và nhóm hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia. Đây là nguồn tài sản văn hóa vô giá, không chỉ có ý nghĩa đối với địa phương mà còn là bộ phận quan trọng cấu thành di sản văn hóa dân tộc.
Thứ trưởng khẳng định nghệ thuật tạo hình của Tượng Phật Mẫu Man Nương chính là minh chứng sinh động cho quá trình tiếp biến văn hóa, nơi mỹ thuật Phật giáo Ấn Độ kết hợp hài hòa với tính bản địa của người Việt. Nhằm gìn giữ báu vật này cho các thế hệ mai sau, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị tỉnh Bắc Ninh nhanh chóng rà soát, xây dựng và hoàn thiện phương án bảo vệ đặc biệt đối với từng bảo vật. Trong đó, địa phương cần chú trọng ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến và thực hiện chuyển đổi số toàn diện trong công tác quản lý, kiểm kê định kỳ, lập hồ sơ dữ liệu 3D để lưu trữ và bảo tồn lâu dài.
Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương phát biểu (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Bên cạnh công tác bảo vệ nghiêm ngặt, việc phát huy giá trị di sản gắn với giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch văn hóa bền vững cũng được đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm. Tỉnh Bắc Ninh cần chủ động, sáng tạo trong việc xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù, huy động tối đa các nguồn lực kinh tế từ xã hội hóa nhằm tạo nguồn kinh phí cho việc duy tu, bảo quản. Đồng thời, địa phương cần tăng cường công tác tuyên truyền giáo dục, nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ đối với việc bảo vệ các di sản văn hóa của quê hương, từ đó biến di sản thành nguồn lực nội sinh thúc đẩy sự phát triển bền vững.
Các đại biểu dâng hương trước tượng Phật Mẫu Man Nương (Ảnh: Báo Văn Hóa)
Đại diện cho chính quyền nơi lưu giữ báu vật quốc gia, ông Nguyễn Văn Thược, Bí thư Đảng ủy phường Song Liễu, nhấn mạnh việc Tượng Phật Mẫu Man Nương được vinh danh là Bảo vật quốc gia không chỉ là niềm tự hào của hệ thống chính trị và nhân dân địa phương, mà còn mang lại trách nhiệm to lớn trong việc gìn giữ hiện vật.
Trong thời gian tới, chính quyền địa phương sẽ tăng cường hiệu lực lãnh đạo, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn và cơ quan quản lý văn hóa cấp trên nhằm xây dựng một quy chế bảo vệ nghiêm ngặt, thiết lập hệ thống giám sát nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho pho tượng cổ. Địa phương cam kết triển khai đồng bộ phương châm “bảo tồn gắn liền với phát triển”. Theo đó, các dự án đầu tư, tôn tạo cảnh quan không gian xung quanh di tích chùa Tổ sẽ được thực hiện nghiêm túc theo đúng quy hoạch đã phê duyệt, bảo đảm giữ gìn nguyên trạng kiến trúc gốc và không làm ảnh hưởng đến yếu tố tâm linh của di tích.
Chính quyền phường Song Liễu cũng đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu rộng rãi giá trị lịch sử và nghệ thuật của pho tượng thông qua các phương tiện truyền thông hiện đại nhằm thu hút du khách thập phương. Việc kết hợp chặt chẽ giữa các nghi lễ truyền thống của chùa Tổ với các hoạt động tham quan văn hóa sẽ tạo điều kiện để người dân phát huy tinh thần đại đoàn kết, cùng tham gia bảo vệ di sản, tạo động lực thúc đẩy kinh tế – xã hội địa phương phát triển hài hòa dựa trên nền tảng các giá trị truyền thống tốt đẹp.
