Tôn tạo di tích lịch sử Nước Mặn – Nơi phôi thai chữ Quốc ngữ để trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử tại Gia Lai
UBND tỉnh Gia Lai vừa thống nhất chủ trương triển khai dự án tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị Di tích lịch sử Nước Mặn – nơi được xem là điểm phôi thai của chữ Quốc ngữ tại Việt Nam. Đây được đánh giá là bước đi quan trọng nhằm bảo tồn di sản văn hóa, đồng thời khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch và giá trị lịch sử của địa phương.
Theo chỉ đạo của tỉnh, việc thực hiện dự án phải bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn nguyên trạng di tích với yêu cầu phát huy giá trị phục vụ giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch bền vững. Công tác quy hoạch sẽ được triển khai đồng bộ, tạo nên không gian văn hóa – lịch sử mang dấu ấn riêng của vùng đất Nước Mặn.
Sở Xây dựng được giao chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan nghiên cứu phương án mở rộng không gian di tích, kết nối tổng thể với khu vực Chùa Bà Nước Mặn cùng các công trình tín ngưỡng, văn hóa lân cận. Mục tiêu là hình thành quần thể văn hóa – du lịch đặc trưng, có sự liên kết về hạ tầng, giao thông, cảnh quan và không gian sinh hoạt cộng đồng để phục vụ người dân cũng như du khách.
Trong quá trình quy hoạch, tỉnh Gia Lai đặc biệt nhấn mạnh việc phát huy giá trị lịch sử đặc biệt của Nước Mặn – nơi được cho là một trong những địa điểm đầu tiên hình thành, thử nghiệm và phát triển chữ Quốc ngữ. Di tích gắn với quá trình giao lưu văn hóa Đông – Tây, hoạt động truyền giáo của các giáo sĩ Dòng Tên và sự ra đời của hệ thống chữ viết tiếng Việt bằng mẫu tự La-tinh.
Theo UBND tỉnh Gia Lai, di tích Nước Mặn không chỉ có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa và ngôn ngữ học mà còn mang ý nghĩa lớn trong tiến trình phát triển văn hóa dân tộc. Sự hình thành chữ Quốc ngữ đã tạo nền tảng cho sự phát triển của báo chí, giáo dục, văn học và đời sống xã hội Việt Nam qua nhiều thời kỳ.
Việc triển khai dự án phải bảo đảm đồng bộ, hài hòa giữa công tác bảo tồn giá trị gốc của di tích với yêu cầu phát huy giá trị văn hóa, lịch sử
Tỉnh cũng yêu cầu các cơ quan chuyên môn nghiên cứu phương án đầu tư bài bản, có chiều sâu, tương xứng với giá trị tiêu biểu của di tích. Trong định hướng lâu dài, Nước Mặn sẽ được xây dựng trở thành điểm đến văn hóa, lịch sử và du lịch nổi bật của địa phương, góp phần quảng bá hình ảnh Gia Lai đến du khách trong và ngoài nước.
Trước đó, vào năm 2023, Sở Văn hóa và Thể thao Bình Định (cũ) phối hợp với UBND huyện Tuy Phước tổ chức lễ đón bằng công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho “Lễ hội Chùa Bà – Cảng thị Nước Mặn”. Đây là lễ hội truyền thống có lịch sử lâu đời và quy mô lớn ở khu vực miền Trung.
Theo hồ sơ di sản, từ đầu thế kỷ XVII, khi Cảng thị Nước Mặn bước vào giai đoạn hưng thịnh, nhiều cộng đồng cư dân như người Việt, người Minh Hương cùng thương nhân nước ngoài đã đến sinh sống và giao thương sầm uất. Trong bối cảnh đó, Chùa Bà được xây dựng và dần trở thành trung tâm tín ngưỡng quan trọng của khu vực.
Các nhà nghiên cứu cho biết Nước Mặn từng nằm trên tuyến giao thương quốc tế thuộc “con đường tơ lụa trên biển”. Vào đầu thế kỷ XVII, đây là một trong những thương cảng nhộn nhịp ở Đàng Trong, nơi tập trung nhiều thuyền buôn từ phương Tây, Malaysia và các nước trong khu vực đến trao đổi hàng hóa. Chính môi trường giao lưu văn hóa mạnh mẽ ấy đã góp phần tạo điều kiện cho sự hình thành và phát triển ban đầu của chữ Quốc ngữ tại Việt Nam.
