Cả cuộc đời bà là một hành trình bền bỉ của đức tin, của lòng thành và của sự hy sinh không mỏi mệt. Nắng mưa không quản, gian khó không lùi, bà lặng lẽ đi, lặng lẽ làm, để đạo Mẫu không chỉ được gìn giữ mà còn được lan tỏa, được thấu hiểu và tôn vinh đúng với giá trị thiêng liêng vốn có. Ở bà hội tụ vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam truyền thống: nhân ái, bao dung, kiên cường và giàu đức hy sinh.
Về với Sơn Tây – mảnh đất địa linh nhân kiệt, nơi con người hiền hòa, đôn hậu, nơi những ngôi đền, mái chùa trầm mặc soi bóng thời gian – ta gặp một con người đã hòa đời mình vào mạch nguồn tâm linh dân tộc. Đó chính là Giáo sư, Tiến sĩ danh dự, Viện sĩ, Nghệ nhân, Đồng thầy Đặng Thị Mát, trụ trì Chùa Hang – Đền Quan Tam, thị xã Sơn Tây, Ba Vì, Hà Nội. Bà cũng là vị giáo sư, tiến sĩ danh dự đầu tiên trong lĩnh vực tín ngưỡng thờ Mẫu, một dấu mốc đặc biệt, thiêng liêng và đầy tự hào của đạo Mẫu Việt Nam.
Với bà, đạo Mẫu không chỉ là niềm tin tâm linh mà là di sản văn hóa thiêng liêng của dân tộc, là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là sự tri ân các bậc anh hùng đã dựng nước và giữ nước. Bà từng chia sẻ bằng tất cả sự chân thành:
“Tôi sinh ra đã có duyên với đạo Mẫu. Được theo đạo Mẫu, được gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc là niềm hạnh phúc và vinh dự lớn nhất của đời tôi.”
Với bà, đạo Mẫu không chỉ là niềm tin tâm linh mà là di sản văn hóa thiêng liêng của dân tộc, là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là sự tri ân các bậc anh hùng đã dựng nước và giữ nước. Bà từng chia sẻ bằng tất cả sự chân thành:
“Tôi sinh ra đã có duyên với đạo Mẫu. Được theo đạo Mẫu, được gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc là niềm hạnh phúc và vinh dự lớn nhất của đời tôi.”
Năm tháng đi qua, bà vẫn miệt mài như dòng suối không ngừng chảy. Chưa một ngày ngơi nghỉ, chưa một lần quay lưng với trách nhiệm. Dù đảm nhiệm nhiều trọng trách: Trụ trì Chùa Hang – Đền Quan Tam; Giám đốc Trung tâm UNESCO Bảo tồn Di tích Lịch sử Văn hóa Ba Vì – Sơn Tây – Hà Nội; Chủ tịch Hội đồng Khoa học Văn hóa Tín ngưỡng của Viện Nghiên cứu Văn hóa và Chăm sóc Sức khỏe Cộng đồng; Ủy viên Hội đồng Khoa học Viện Nghiên cứu Bảo tồn và Phát triển Văn hóa Đông Nam Á…, nhưng trong trái tim bà, đạo Mẫu vẫn luôn là ngọn lửa soi đường, là điểm tựa tinh thần lớn nhất.
Bà chính là người có công đầu trong việc xây dựng và tôn tạo Đền Thượng Tản Viên Sơn Thánh – nơi gắn với truyền thuyết bất tử về Sơn Tinh, vị thánh sống mãi trong tâm thức người Việt. Khu di tích không chỉ là dấu tích lịch sử, mà còn là chốn linh thiêng kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai của đời sống tâm linh dân tộc.
Không chỉ dừng lại ở sự nghiệp bảo tồn văn hóa, cuộc đời bà còn là bản trường ca của tình người và lòng nhân ái. Thấu hiểu nỗi đau của những mảnh đời cơ cực, bà luôn tâm niệm: “Một miếng khi đói bằng cả gói khi no”, “Thương người như thể thương thân”. Trong những năm tháng đất nước oằn mình vì đại dịch Covid-19, khi biết bao gia đình rơi vào cảnh khó khăn, bà càng dấn thân nhiều hơn cho công tác thiện nguyện. Cùng các con nhang đệ tử, bà mang từng phần quà, từng thùng mì, từng đồng tiền nghĩa tình đến với người nghèo, trẻ em khuyết tật, người già neo đơn… trong những ngày lễ, tết, khai giảng.
Bà đồng hành cùng nhiều cơ quan, tổ chức để trao quà Tết cho các hộ nghèo, cận nghèo. Đặc biệt, mỗi độ xuân về, bà lại đến lớp học tình thương của cô giáo Đỗ Thị Thoa – nơi hơn 30 năm nay cưu mang, dạy dỗ những đứa trẻ khuyết tật, thiểu năng trí tuệ. Không chỉ hỗ trợ vật chất, bà còn trao cho các em niềm tin, hơi ấm và tình yêu thương. Mỗi lần bà xuất hiện, ánh mắt các em lại rạng ngời, chan chứa niềm biết ơn.
Bà cũng nhiều lần đến thăm Hội Người mù thị xã Sơn Tây, nơi có hơn 200 hội viên sống trong điều kiện khó khăn. Không chỉ trao quà, bà còn giúp sửa sang mái nhà, tiếp thêm động lực sống. Anh Phùng Mạnh Tuấn – Chủ tịch Hội xúc động chia sẻ:
“Bà Mát là người phụ nữ giàu tình thương, gắn bó với hội từ những ngày đầu. Những việc làm của bà là nguồn động viên lớn lao để chúng tôi vươn lên, sống có ích cho xã hội.”
Ngoài ra, bà còn xây dựng nhiều ngôi nhà tình thương cho những gia đình nghèo không nơi nương tựa.
Bà chính là người có công đầu trong việc xây dựng và tôn tạo Đền Thượng Tản Viên Sơn Thánh – nơi gắn với truyền thuyết bất tử về Sơn Tinh, vị thánh sống mãi trong tâm thức người Việt. Khu di tích không chỉ là dấu tích lịch sử, mà còn là chốn linh thiêng kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai của đời sống tâm linh dân tộc.
Không chỉ dừng lại ở sự nghiệp bảo tồn văn hóa, cuộc đời bà còn là bản trường ca của tình người và lòng nhân ái. Thấu hiểu nỗi đau của những mảnh đời cơ cực, bà luôn tâm niệm: “Một miếng khi đói bằng cả gói khi no”, “Thương người như thể thương thân”. Trong những năm tháng đất nước oằn mình vì đại dịch Covid-19, khi biết bao gia đình rơi vào cảnh khó khăn, bà càng dấn thân nhiều hơn cho công tác thiện nguyện. Cùng các con nhang đệ tử, bà mang từng phần quà, từng thùng mì, từng đồng tiền nghĩa tình đến với người nghèo, trẻ em khuyết tật, người già neo đơn… trong những ngày lễ, tết, khai giảng.
Bà đồng hành cùng nhiều cơ quan, tổ chức để trao quà Tết cho các hộ nghèo, cận nghèo. Đặc biệt, mỗi độ xuân về, bà lại đến lớp học tình thương của cô giáo Đỗ Thị Thoa – nơi hơn 30 năm nay cưu mang, dạy dỗ những đứa trẻ khuyết tật, thiểu năng trí tuệ. Không chỉ hỗ trợ vật chất, bà còn trao cho các em niềm tin, hơi ấm và tình yêu thương. Mỗi lần bà xuất hiện, ánh mắt các em lại rạng ngời, chan chứa niềm biết ơn.
Bà cũng nhiều lần đến thăm Hội Người mù thị xã Sơn Tây, nơi có hơn 200 hội viên sống trong điều kiện khó khăn. Không chỉ trao quà, bà còn giúp sửa sang mái nhà, tiếp thêm động lực sống. Anh Phùng Mạnh Tuấn – Chủ tịch Hội xúc động chia sẻ:
“Bà Mát là người phụ nữ giàu tình thương, gắn bó với hội từ những ngày đầu. Những việc làm của bà là nguồn động viên lớn lao để chúng tôi vươn lên, sống có ích cho xã hội.”
Ngoài ra, bà còn xây dựng nhiều ngôi nhà tình thương cho những gia đình nghèo không nơi nương tựa.
Xuân mới 2026, nhìn lại hành trình ấy, ta không chỉ thấy một nhà nghiên cứu, một nghệ nhân, một đồng thầy – mà thấy một trái tim lớn, một con người sống trọn vẹn cho đạo, cho đời, cho dân tộc. Những việc làm của Giáo sư, Tiến sĩ danh dự, Viện sĩ, Nghệ nhân Đặng Thị Mát sẽ mãi là đóa hoa đẹp trong vườn nhân ái, là ánh sáng ấm áp trong lòng con dân đất Việt hôm nay và mai sau.
